Zo schrijf je een voice-over dus níet

Na comedy (Mr. Show) en drama (Breaking Bad, Better Call Saul) vond Bob Odenkirk het tijd om zich te hullen in een actiejasje. En niet zonder succes. In het verrassend frisse Nobody (2021) krijgt hij het letterlijk aan de stok met de Russische onderwereld, waarna hij een copy-pasteje deed met Nobody 2 (2025), waarvan het script bestaat uit zo’n beetje elk sequel-cliché dat je kunt bedenken.

Helemaal in lijn met zijn filmografie van kraak-noch-smaak-titels, heet zijn nieuwste: Normal (2026).

Derek Kolstad pende het script, zoals hij dat ook al deed voor Nobody, Nobody 2 en de eerste drie delen van John Wick (2014, 2017, 2019). Geen ingenieuze plots, maar gewoon veel pief paf poef. Ook in Normal gaat het op een gegeven moment los en daar is - mits je de ongeloofwaardige plotwendingen voor lief neemt - niks mis mee. Wat wel duidelijk wordt is dat Kolstad absoluut geen kaas heeft gegeten van exposition.

Als scriptschrijver ontkom je niet aan exposition; informatie die de kijker nodig heeft om het verhaal (en de personages) goed te kunnen volgen. De beste manier is show, don’t tell. De één-na-beste manier is via dialoog, maar je moet daar mee uitkijken. De kijker heeft feilloos door: dit is een stukje exposition. Als dat gebeurt, breek je het suspension of disbelief; opeens valt de vierde wand en ben je de kijker kwijt. Je moet de informatie dus niet kant-en-klaar voorschotelen, maar verdekt opstellen, zodat de kijker wordt uitgedaagd om de beelden en/of teksten zelf te gaan interpreteren. Kortom: je moet het zeggen zonder het te zeggen.

De meest gemakzuchtige oplossing om exposition over te brengen is via de voice-over. En laat Kolstad nou net daarvoor gekozen hebben aan het begin van Normal.

Ulysses (Odenkirk) rijdt het kleine plaatsje Normal binnen en Kolstad heeft gedacht: ik moet de kijker vertellen wie hij is en wat hij hier doet. Door middel van een voice-over - in de vorm van een voicemail die Ulysses heeft ingesproken - geeft Kolstad informatie die hij, ten eerste: makkelijk via show, don’t tell had kunnen overbrengen en, ten tweede: niet had hoeven geven, want het meeste is totaal overbodig. We horen:

Hey, it’s just me, Ulysses. You know, your husband.

Ah, hij belt zijn vrouw. Prima. Maar dan is zijn voornaam meer dan genoeg. Met hoeveel Ulyssessen zou zijn vrouw bevriend zijn dat het noodzakelijk is dat hij nog even vermeldt dat het om Ulysses the husband gaat? In deze tweede zin gaat Kolstad dus al de mist in, want dit is een stukje exposition.

If you don’t mind me still calling myself that. I know we agreed to take some time apart, that you need space. I get it.

Ook hier kun je de tweede zin weglaten, want uit de eerste blijkt al dat ze (min of meer) uit elkaar zijn en dat dat haar beslissing is geweest. Deze conclusie hoef je niet voor te kauwen, die kun je de kijker echt wel toevertrouwen.

But I just thought I’d let you know I landed another temporary sheriff job in a little town called Normal, Minnesota.

In plaats van te tonen dat hij in Normal is neergestreken, bijvoorbeeld door een winkelstraat te laten zien met allerlei winkeltjes met namen als The Normal Butcher, The Normal Book Shop, The Normal Realtor, kiest Kolstad ervoor om de informatie te tell, don’t show. Het blijft sowieso onduidelijk - ook in de rest van de film - waarom hij zijn vrouw hierover inlicht. Zijn motivatie is niet meer dan ‘I just thought I’d let you know’, oftewel: de scenarioschrijver weet het zelf ook niet.

Het wordt nog erger:

Like a lot of small towns, it’s half abandoned. The other half is nice, though. People seem friendly enough. They built themselves a real nice little setup here, considering how hard times are for most folks in the country right now.

Dit lijkt wel rechtstreeks uit het NOS Journaal te komen. Ulysses is sheriff, maar schiet opeens in de rol van nieuwslezer. Niet alleen wordt het stadje beschreven, hij haalt ook maar meteen het hele land erbij. Hier spreekt niet Ulysses, maar Kolstad, die via zijn personage verwijst naar de huidige tijd, om de film een actueel tintje te geven en zichzelf op de borst te kloppen, zo van: kijk mij eens, dames en heren! Ik ben goed op de hoogte van wat er speelt!

I don’t know what their secret is, but I could do with a serving of it.

Het is een rustige plek, bevolkt door een vriendelijke gemeenschap, en daar heeft hij behoefte aan. Helaas ontbreekt wederom waarom hij daar zo’n behoefte aan heeft. Waar komt hij vandaan en wat heeft hij meegemaakt dat Normal hem zo aanspreekt? Die vragen hoef je niet meteen te beantwoorden, maar de antwoorden blijven ook in de rest van de film uit.

Anyway, it’s just for eight weeks till they elect the new permanent lawman.

We wisten al dat het ging om een tijdelijke aanstelling, dus hij herhaalt zichzelf. De enige nieuwe informatie is dat hij slechts acht weken onder de pannen is. Je zou zeggen dat je die acht weken in je achterhoofd moet houden. Dat zal dan wel een belangrijk plot point zijn. Toch?

Hij eindigt de voicemail met:

My goal is to leave this town just the way I found it.

Rare zin. Is dat niet altijd het doel als je ergens tijdelijk aan de slag gaat? Had zijn vrouw verwacht dat hij daar in acht weken tijd de boel volledig ging omgooien? Dat deze zin aan het einde van de film terugkomt (en Kolstad dat waarschijnlijk een geniale vondst vond, van zichzelf), doet niets af aan het feit dat de zin nergens op slaat.

Deze hele voice-over kun je schrappen. Je kunt bijna alles op een betere, leukere en natuurlijkere manier overbrengen, zoals zijn tijdelijke aanstelling als sheriff. Dat hij sheriff is, zien we aan het sterretje op zijn borst, en dat het maar tijdelijk is, kun je zijn collega laten zeggen in de vorm van een grap (‘Straks ben je er toch niet meer, dus dan kan ik weer gewoon doen waar ik zin in heb’). Daarmee zeg je dat het tijdelijk is, zonder te zeggen dat het tijdelijk is.

Het enige dat moeilijk te tonen is - zonder het gebruik van flashbacks - is zijn relatie tot zijn vrouw, wat er gebeurd is en hoe hij zich daarover voelt.

Maar hebben we deze exposition eigenlijk wel nodig?

Niet eens! In het verhaal speelt zijn vrouw namelijk geen enkele rol! Ze wordt puur en alleen gebruikt als excuus, zodat Ulysses, via haar, informatie aan de kijker kan geven. Informatie die er ook nog eens niet toe doet!

Deze voice-over is van zo’n bedenkelijk niveau dat beginnende (script)schrijvers er veel van kunnen leren. Hoe het dus níet moet.