[Solo #3] Viết cho những ai muốn tìm kiếm the meaning of work

Xin chào quý độc giả,

Ngày hôm nay kỷ niệm chính xác khoảng 1 năm kể từ khi tôi mở khoá học thứ hai, và từ đó chính thức rời bỏ công sở.

Bạn có thể đọc thêm về hành trình này của tôi ở đây 👇.

Một năm vừa qua hệt như một món quà với tôi: sở hữu thời gian tối ưu bên gia đình, tự do trong sinh hoạt, đưa đón con nhỏ, tập luyện lấy lại sức khoẻ, dành thời gian nghiên cứu nhiều hơn về AI, làm Product cá nhân, xây dựng doanh nghiệp 1 người, dạy hơn 100 người học Vibe Coding và AI, ...

Nói không với tắc đường, drama công sở, nắng mưa thời tiết Hà Nội, ... những trở ngại không hề nhỏ vốn đã làm phiền tôi suốt nhiều tháng năm trước đó.

Mỗi sáng đi làm, nhìn thấy những chiếc dây đeo thẻ từ các công ty cũ, giờ treo lên để làm đồ chơi cho con, tôi thầm cảm ơn mình may mắn đã tạm thời thoát khỏi những sợi dây thòng lọng ấy.

Đọc thêm 👇

Gần đây, đọc được những bài viết về tình hình thất nghiệp, lao động khó khăn, và lắng nghe nhiều câu chuyện của những anh em học viên, người thân trong cộng đồng, khiến tôi nhớ lại những ngày khó khăn về trước của chính mình.

Tôi đã mở Substack ra đọc lại những dòng notes ấy, để nhắc nhở chính mình về hiện thực phũ phàng ngoài kia. Tôi hiểu rằng có những bạn cô đơn, bứt rứt, bối rối và đầy sợ hãi trước một chặng đường vô định và trống rỗng. Tôi quyết định viết bài này, chia sẻ cho mọi người trải nghiệm của tôi về 1 năm solo ngoài kia, để mọi người hiểu hơn về cuộc sống và công việc nếu mọi người đang tìm kiếm phương án gap year hoặc ra ngoài như tôi.

Gần đây tôi đọc một bài viết được mọi người share rất nhiều về tâm trạng khi thất nghiệp, nói về những khó khăn về tâm lý trong công việc và hậu nghỉ việc. Một trong những ý chính bài đó là việc nhiều người trở nên suy sụp và chông chênh thay vì bình tâm, dù cho các bạn đang không còn bị quản thúc bởi các vị sếp khó tính hay guồng quay công sở nữa.

Sự việc này có tên gọi khoa học của nó, bài viết đó gọi là hiệu ứng làng Marienthal. Theo bài viết, cả một ngôi làng bỗng dưng thiếu đi sức sống, dù cả làng vẫn đủ ăn vì có trợ cấp, nhưng giới đàn ông trong làng đánh mất đi hoàn toàn nhựa sống, và xô lệch hẳn nhịp cấu trúc sinh hoạt trong thường nhật.

Đọc bài viết 👇

Hoặc đơn giản hơn, bạn cảm thấy sợ hãi khi bị xếp vào nhóm nằm thẳng, hay ba không, và bạn cảm thấy áp lực và đau khổ dần vì bạn dần cảm thấy mình vô dụng và ăn bám xã hội và cha mẹ.

Không chỉ thanh niên thất nghiệp, những người về hưu cũng phải trải qua trạng thái này, và với nhiều người đây là những cú sốc tâm lý lớn.

Gia đình và truyền thống xóm giềng, họ hàng thường sẽ đi dằn vặt những người đang không ở trong luồng công việc là kém, là ăn hại, thay vì chịu khó tìm một hướng đi cởi mở, ôn hoà.

Sự thật xã hội vẫn chưa chịu chấp nhận rằng việc thất nghiệp có thể xảy ra bởi bất cứ ai, và hệ thống giáo dục không chỉ của Việt Nam mà cả trên thế giới đều đang bị bỏ lại đằng sau bởi một thế giới đang ngày một hỗn loạn và khó lường.

Công việc thời hiện đại lấp đầy khá nhiều vai trò quan trọng của xã hội đặt vào vai ta trong cuộc sống, còn hơn cả một kế sinh nhai.

Công việc hiện đại không chỉ là nơi kiếm tiền, cũng không chỉ là nơi tìm kiếm sự công nhận.

Nó còn là một cấu trúc xã hội giúp con người trưởng thành có kỷ luật, có nhịp sinh hoạt, có cảm giác thuộc về một tổ chức, và quan trọng nhất: có cảm giác mình đang tiến bộ và đóng góp cho xã hội.

Việc có một ai đó dí deadline cho bạn có thể toxic, nhưng nó lại khiến bạn cảm thấy mình đang làm được cái gì đó quan trọng. Ở trong nhà với bốn bức tường, không người thúc giục, không ai nhắc deadline, khiến bạn dễ trở nên có cảm giác bị lạc hậu với thế giới bên ngoài.

Bên cạnh đó, áp lực về sự đánh giá cũng khiến cho việc ngồi ngoài vòng quay công việc trở nên tồi tệ hơn.

Như bài viết có nói: Trong một nghiên cứu nọ, khi giả lập hồ sơ về các trường hợp đi xin phỏng vấn, tỷ lệ được gọi phỏng vấn giảm rõ rệt dựa vào độ dài quãng trống trên CV. Và điều đáng chú ý nhất là, phần lớn sự sụt giảm hứng thú chỉ phản ứng trong khoảng tám tháng đầu tiên.

Không quan trọng bạn đã từng làm gì, gặp khó khăn ra sao, đóng góp tại tổ chức như thế nào, chỉ cần 8 tháng nằm ngoài lề, người ta sẽ đặt nghi vấn vào khả năng nghề nghiệp của bạn.

Tin tốt là, sau 8 tháng thất nghiệp hoặc hơn, thì tình trạng của bạn cũng chẳng thể tệ hơn được nữa. Bạn thất nghiệp 2 năm hay 8 tháng thì cũng như nhau cả 😂.

Vậy câu hỏi là: liệu con người có thực sự cần một công việc toàn thời gian để có thể cảm thấy đời có ý nghĩa?

Đó cũng chính là những gì tôi từng lo sợ, để bình tĩnh trải nghiệm và đi tìm đáp án trong suốt một năm qua.

Nếu bạn lo sợ những gì sắp tới, hãy tự nhắc mình lý do vì sao mình đã muốn bắt đầu.

Với mình và những câu chuyện mình nghe, việc mất meaning of work nó đến từ việc có những công việc thực sự không mang lại meaning như trước nữa.

Bánh xe vẫn phải xoay, các sếp vẫn phải gồng, công ty vẫn phải sản xuất, để toàn bộ máy có cái vẻ của một thứ gì đó đang tiến bộ.

Bạn chán công việc, rồi nhận ra mình không còn quan trọng như mình đang ra vẻ, lẫn những người khác cũng vậy. Chúng ta đều đóng vai những nhân vật mờ nhạt trong những vở kịch không hồi kết để hoàn thành vai trò của mình trong công cuộc tìm kế sinh nhai.

Một người bạn của mình tâm sự, trong một lần quên làm một tasks, bạn ấy vô cùng lo lắng khi việc này có thể khiến công việc chậm hơn một tháng. Tuy nhiên, sau khi họp xong, bạn lại thở phào nhẹ nhõm vì hoá ra task ấy nếu làm xong rồi cũng rất có thể sẽ phải đập đi làm lại cả tuần, bởi ngay từ đầu đề bài đã không hợp lý.

Nhiều khi không phải là sự hoà hợp hay chửi mắng, mà việc biết rằng công việc của mình có true meaning of progress (cảm giác tiến bộ thực sự), mới khiến bạn có động lực làm việc và cống hiến.

Khi môi trường sống hằng ngày không còn cho ta cảm giác tiến bộ, và vì công việc ấy chiếm phần lớn năng lượng tỉnh táo trong ngày, thì khi ý nghĩa công việc mất đi, đời ta bỗng chốc trở nên trống rỗng.

Ta biết làm gì cho hết 8 tiếng công sở, khi mà mọi thứ ta làm không giúp giải phóng được nguồn năng lượng từ bên trong?

Như một con thú bị xích trong chuồng, hay đứa bé đầy năng lượng bị bắt đi ngủ sớm, mỗi ngày của bạn sẽ thật là ác mộng nếu bạn không có cơ hội được sải chân tung những bước chạy về phía công việc bạn cảm thấy có ý nghĩa nhất với mình.

Ta không chỉ chán việc.

Ta bắt đầu chán cả phiên bản của chính mình đang sống trong công việc đó.

Một năm vừa qua, khi làm solo, tôi vẫn có áp lực mỗi ngày.

Tôi tự đặt mục tiêu phải kiếm đủ mức thu nhập gần tương đương với lúc còn đi làm. Điều đó buộc tôi phải tự đặt KPI, tự tổ chức tháng của mình, và tự nhìn thẳng vào kết quả. Mình làm tốt hay không không còn được đo bằng cảm giác bận, mà bằng việc có bao nhiêu người thật sự sẵn sàng trả tiền cho sản phẩm, cho lớp học, cho giá trị mà mình tạo ra.

Nhưng cũng chính vì thế, tôi cảm thấy nguồn vui và ý nghĩa dịch chuyển rất rõ.

Trước đây, phần lớn năng lượng của tôi đi vào việc hoàn thành kỳ vọng của sếp, phối hợp với team, và sống trong một hệ quy chiếu do người khác đặt ra. Còn bây giờ, tôi nhìn thấy kết quả trực tiếp hơn ở khách hàng, ở học viên, ở cộng đồng, ở những gì mình viết, mình dạy, mình xây.

Cũng có những ngày mình lo lắng và sợ hãi mỗi lần mở một lớp học mới, nhưng rồi mọi thứ rồi cũng lại được vượt qua. Mình hiểu rằng mọi chuyện sẽ chỉ có thể là đi tiếp, bởi vì nếu quay lại con đường cũ, cái đang đợi chúng ta là đi lại vào một vòng lặp cũ mình không muốn thuộc về.

Solo không phải thiên đường. Nó chỉ bớt đáng sợ hơn khi bạn đã rèn được một số năng lực rất căn bản: tự quản lý bản thân, tự tạo việc cho mình, tự giữ kỷ luật, tự tìm thấy hướng tiến lên mà không cần người khác đứng phía sau thúc vào lưng, và tự hoàn thành tasks ở một thứ chất lượng làm nên thương hiệu của bạn.

Theo mình, ngay từ khi đang làm việc, bạn cần phải biết tự quản lý công việc bản thân, và có khả năng tự tạo việc cho mình mà không cần người khác nhắc nhở, để có thể sống sót về sau.

Đừng sống chỉ để chờ sếp giao việc và làm hài lòng sếp, vì khi người sếp ấy đi bạn lại phải đi tìm một người mới để lấp đầy vị trí ấy.

Bạn cần là sếp của chính bạn, còn những vị sếp ngoài kia chỉ là một đối tác quan trọng cần manage.

Ngay từ bây giờ, hãy chủ động đảm bảo toàn bộ luồng công việc, tự vận hành và đặt boundary đừng để các sếp micro manage mình.

Niềm tin trong công việc được hình thành khi việc bạn làm luôn xong ở chất lượng cao nhất, mà không cần ai đó nhắc nhở hoặc check chéo sau lưng.

Hãy học cách dũng cảm để dám nói chuyện với sếp để đặt lại boundary, xin đổi scope, đổi role, đổi dự án, đổi cách đo kết quả, chủ động đề xuất những thứ mình đang học và đang đóng góp.

Nếu còn có thể cứu công việc hiện tại, hãy cứu nó trước.

Một môi trường dùng đúng năng lượng của mình có thể làm cuộc sống hạnh phúc hơn rất nhiều.

Nếu bạn thuộc nhóm những người đang làm một công việc tạm với các đặc điểm:

• Công việc trả tiền.

• Không quá toxic.

• Không đòi hỏi toàn bộ năng lượng.

• Nhưng cũng không cho bạn nhiều ý nghĩa.

Nếu vậy, vấn đề của bạn sẽ là phải một nơi khác để tiêu phần năng lượng sáng tạo của mình.

Side project lúc này không phải trò chơi phụ, mà là nơi giúp bạn tập tạo meaning of progress cho chính mình.

Những thứ bạn có thể làm:

• Viết.

• Build sản phẩm nhỏ.

• Học một kỹ năng có output.

• Làm nội dung theo một cách mới.

• Tạo một community nhỏ.

• Thử bán một thứ dựa trên chuyên môn của mình.

Việc có thể dùng năng lượng của mình để xây một cái gì có giá trị được người khác công nhận sẽ giúp bạn xây dựng niềm tin vào năng lực của bản thân.

Để có được cảm giác của sự tiến bộ, ta bắt buộc phải có sự tập trung vào một công việc ta yêu thích và tin tưởng, không có một cách nào khác.

Nếu bạn không còn thấy yêu việc mình đang được trả tiền để làm nữa, vậy hãy học cách làm nó khác đi (ví dụ học AI để rút ngắn thời gian làm nó), hoặc nhìn nó khác đi.

Hãy coi nó là việc bạn phải làm, để nuôi giấc mơ của bạn. Công việc hay nghề nghiệp, nó đâu được sinh ra để phục vụ một mình bạn. Biết đâu, bạn cần phải biến đổi và linh hoạt, để có thể tìm được và tạo ra công việc mới phù hợp cho chính mình thì sao.

Giống như ngành creator economy vậy, mình biết nó mới được đưa vào chương trình học của đại học Syracuse, nhưng mình đâu có cần phải đi học nó để được làm creator đâu đúng không. Mà kể cả mình học về nó, chắc gì mình đã làm được nó.

Là một cựu sinh viên Quản trị và Kinh doanh, mình thấy những người mở business thường đều không tốt nghiệp đại học ngành này. Bằng cấp cho bạn một thứ gì đó để người ta cho bạn làm thuê, còn việc làm chủ bạn cứ phải xắn tay vào làm, chứ không trường lớp nào giúp bạn được.

Có những con đường sinh ra không phải do người khác xây cho bạn, mà bạn cứ phải đi thật nhiều để nó trở thành một con đường.

Tự do thời gian nghe rất hay, cho đến khi bạn nhận ra mình chưa có năng lực tự tổ chức một ngày của chính mình.

Bản thân mình cũng từng như vậy, và nhiều người trong công sở cũng như vậy. Xã hội hiện đại triệt tiêu khả năng ownership của chúng ta từ những năm tháng xa xa lắm, nơi mà năm 18 tuổi ta từng bị ép phải quyết định ngành học sẽ định hình cuộc đời ta cả chục năm còn lại.

Để rồi khi cấu trúc công việc bị đứt gãy, ý nghĩa cuộc đời ta bị gắn liền vào sự bất ổn của nền kinh tế và chuẩn mực thiếu nhất quán của xã hội. Tuỳ trường hợp, bạn hoặc bị bắt phải chín ép từ quá sớm hoặc bị đào thải sớm dù vẫn đang ở trong độ tuổi lao động.

Khi công việc fulltime của bạn không có cảm giác progress, bạn sẽ cảm thấy ngày trôi tuột, không điểm đến, không điểm đi, không ai đợi mình, không ai gọi mình. Cảm giác này cũng sẽ như vậy nếu bạn đang thất nghiệp và không nghĩ ra việc đáng để làm.

Nếu công sở không dùng hết năng lượng của bạn, hãy xây một thứ riêng cho mình ngay từ bây giờ, hoặc học để làm công việc của mình theo một cách khác đi với AI. Cái thứ nhất để bạn tìm được thứ công việc thuộc về bạn, còn cái thứ hai là để bạn thay đổi mindset để có meaning of progress ngay cả với những thứ bạn tưởng là nhàm chán.

Một đứa trẻ thường không cảm thấy chán, vì chúng luôn có việc được xã hội phân công làm từ nhỏ. Nhưng sẽ đến một tuổi, xã hội dừng việc tạo tasks có ý nghĩa cho chúng, khi tuổi của chúng (ta) đủ lớn.

Và chúng ta cần phải học được cái tự tạo tasks cho chính mình, và từ đó giành được meaning of progress cho chính mình.

P/S:

Hy vọng bài viết này giúp bạn phần nào về những khó khăn trong công việc. Nếu bạn muốn tham gia cộng đồng làm chủ sự nghiệp cùng AI của mình, hãy bấm vào đây.

Tham gia cộng đồng (miễn phí)

Nếu bạn đang tò mò muốn biết làm sao để dùng AI để hoàn thiện nhanh các công việc của bạn, hãy follow series Xoá mù AI của mình.

Bài gần nhất:

Nếu bạn thấy bài viết này có ích cho bạn, hãy giúp mình có thêm động lực chia sẻ những bài viết tương tự, bằng cách like, restack hoặc để lại comment nhé!

Leave a comment