Bestrijd rituelenarmoede

Wij mensen houden niet van verandering.

We zijn gehecht aan orde, voorspelbaarheid, controle. Dat geeft rust, houvast en maakt dat we ons veilig voelen.

Toch gaat het leven gepaard met schokken, wendingen en verandering.

Om hier mee om te gaan, om bijvoorbeeld de overgangen tussen seizoenen te markeren, de stap te nemen naar volwassenheid of juist afscheid van een dierbare te nemen, maken we rituelen. Eeuwenlang gaven vieringen, festivals, inwijdingsriten, gebeden of offers vorm aan al die betekenisvolle relaties waar we deel van zijn: jezelf en de groep. Jong en oud. Levende en voorouders. Mens en dier. Sterveling en godheid.

Foto door Ashley Batz

Deze rituelen waren helemaal vervlochten met het leven. Ze zorgden voor verbindingen tussen het alledaagse leven en een groter geheel. Door deel te nemen werd je onderdeel van een groep, een gemeenschap, een generatie.

Ik schrijf in de verleden tijd.

We hebben rituelen wegbezuinigd. De wereld is, sinds verlichting en moderniteit, ontwonderd - zoals ik vorige keer al schreef. Magie werd wetenschap, geloof werd een privézaak en voor grote levensvragen heb je influencers, zelfhulpboeken en allerlei filosofen. En er ontstond kunst. Als een plek waar dromen, verbeelding en grote vragen kunnen leven. Waar het gevoel tot uitdrukking komt, waar onze cultuur vorm krijgt en waar schoonheid gevierd en gekoesterd wordt.

Kunst is mooi en waardevol, maar losgeknipt van het leven van elk van ons. Nu verandering op verschillende manieren tegelijk de stabiliteit van ons leven omvertrekt, hebben we het nodig - niet als vermaak voor liefhebbers, maar als manier om de onzichtbare banden van betekenis, onderhuidse gevoelens en complexe relaties te vormen en zo vormen van houvast te vinden die ons door een tijd van chaos en onzekerheid kan voeren.

Leave a comment

Kunst is ons oudste kompas. Al 115.000 jaar wijst kunst ons op verbinding en betekenis. Door te delen wat we verbeelden, creëren we collectieve beelden die richting geven aan de toekomst waarin we geloven. Radicale verbeelding inspireert tot concrete actie en bewerkstelligt verandering.

“Juist diegene die het voor het zeggen heeft woont in excell sheets. Door kunst komt hij in een andere setting en maakt hij andere keuzes”

-Lucas Mol.

We leven in tijden van verwijdering, disbalans en uitputting. Dat verandering noodzakelijk is is niet zomaar een mening meer, maar urgentie. Toch is weten dat het anders móet, nog niet anders dóen. Hier maakt kunst het verschil: kunst opent wegen waar ratio vastloopt. Een andere toekomst creëren begint met die toekomst te kunnen verbeelden. Maar waar vind je perspectief en richting wanneer de complexiteit overweldigend is? En hoe creëer je ruimte voor vernieuwing als tijdsdruk en impactdenken domineren?

Welnu. Bij De Groene Afslag dus, in het programma gericht op de kunst van veranderen: Verbeelden. Anders Doen.
Ik help mee.
Lees hier meer en geef je op - 5 september beginnen we. (er is korting bij een krappe beurs)

Berend-Jan Hilberts zit deze maand als experiment iedere doordeweekse ochtend een uurtje op een bankje bij hem om de hoek. Met een warme en een koude thermoskan, paar kopjes en een bordje:

Bakkie Troost?
Deze kop is voor jou,
de oren zijn van mij.

Ik vind het moedig, en Berend Jan had aanvankelijk ook schroom: “Het was even wennen. Soms voelt de straat stil. Mensen lopen voorbij, kijken even vluchtig, groeten aarzelend op mijn welgemeende “goedemorgen”.

Maar dan: doordat er niks ‘moet’, kwamen de verhalen over mantelzorg, verlies, gebroken familiebanden, maar ook enthousiasme en herkenning makkelijk aan de oppervlakte. Mensen brachten hun zielenroerselen of vreugde mee naar het bankje, simpelweg omdat daar een ontmoeting kon plaatsvinden.

In een drukke wereld schrikken traditionele vormen van geloof vaak af. Maar de behoefte aan verbinding, rust, gehoord worden en échte aandacht is onverminderd groot. Het gewoon op een straathoek inschenken van een cappuccino of ice tea bleek een alledaags sacrament. Een klein ritueel van onvoorwaardelijkheid dat uitnodigt tot verbinding en aanwezigheid.

Wat er in de afgelopen dagen ontstond?
Geloof.
Waarin?

In elkaar, in de ander, in de verbinding, in de onderstroom die eenieder voelde: er is een ervaren gebrek aan het gezamenlijke in de buurt en een gedeelde wil om daar iets aan te doen.”

Berend-Jan verdiept zich in de kracht van radicale aanwezigheid. In een wereld waarin iedereen onderweg is naar ‘straks’, is er behoefte aan een plek in het ‘nu’. Geen agenda, geen loket, geen verplichting. Gewoon mens-zijn op een bankje in zijn buurt. Zo brengt hij die oprechte aandacht deze maand naar buiten, de straat op. Gewoon om de hoek.

Ben jij of ken jij iemand die woont of wandelt in de buurt van de Laan van Clingendael in Den Haag: hij zit er de hele maand augustus nog, iedere doordeweekse ochtend om 10:30 uur.

Lees meer: Berend-Jan doet dagelijks verslag op Linkedin.

Herinner je mijn uitnodiging nog? Deze zomer biedt Pakhuis de Zwijger in Amsterdam ruimte voor initiatieven, makers en gemeenschappen met een leuk idee.

Vanavond, donderdag 13 augustus is er de workshop Herwonderen van Karlijn Slegers.

En op 21 augustus is er The Ritual of Belonging, een avond over verbinding, identiteit en de universele behoefte om ergens bij te horen. Samen met inspirerende gasten gaan we in gesprek over wat het betekent om je écht thuis te voelen. Vervolgens verplaatsen we ons naar de gesprekstafels, waar thee, verhalen en betekenisvolle vragen de basis vormen voor nieuwe ontmoetingen. Of je nu komt om te luisteren, te delen of nieuwe mensen te ontmoeten: deze avond nodigt uit om te vertragen, verbinding te maken en elkaar vanuit een nieuw perspectief te leren kennen.
Geef je op.

Wedden dat je nog nooit hebt gesnorkeld in Amsterdam? En al helemaal niet door de ogen van een paling?

Op zondagmiddag 6 september duikt de Wandelclub der Stadslezers letterlijk het water in bij de Noorder IJplas. Ontdek de verborgen waterwereld met Thijs de Zeeuw (landschapsarchitect en NatureOptimist) als gids. Hij ontwerpt voor de niet-mens, en droomt over een onderwaterpark, met als bijzondere gast… de paling.

Trek je zwemkleding aan en claim snel je plek via deze link!

Bovenaan De Tegentijd vond je het afgelopen jaar een zeeduik van kunstenaar Bruno van den Elshout. Elke zondagochtend, zomer en winter, dook hij voor ons de branding in en maakte dan een foto van hoe het in-zee-zijn er op dat moment uitziet. We hopen dat het jou ook kon verfrissen. Dank Bruno voor het delen van jouw aandacht en aanwezigheid!

Volg de serie Des Levens die verder groeit op Bruno's Instagram-pagina.Bovenaan: Den Haag - NL, 12.08.2026 - 11h52

Fijn dat je de brief leest,

Tot de volgende!

16 augustus t/m 29 september // TRAINEESHIP // Gratis groen traineeship Welkom in het Symbioceen // Doorn // lees meer…

18 t/m 20 augustus // WORKSHOP // Open Atelier - In je element // Uithoorn // lees meer…

18 t/m 21 augustus // SUMMERSCHOOL // Practising the commons // Boxtel // lees meer…

zo 23 augustus // FILM & GESPREK // Dolfijn Inspiratiedag // Zijen // lees meer…

zo 30 augustus // ONTMOETING & EXPO // Nestelsessie met Rosalie Smit // Amersfoort // lees meer…

wo 2 september // DINER // Het Filosofisch Diner: Oefenen in overgave // Amsterdam // lees meer…

3 september t/m 2 oktober // WORKSHOP // Economie anders doen // Bussum // lees meer…

9 t/m 30 september // WORKSHOP // Verbeelden anders doen // Bussum // lees meer…

za 12 september // WORKSHOP // Pansori Living Sound // online // lees meer…

di 15 september // WORKSHOP // Grondbeginselen voor de nieuwe economie // Bussum // lees meer…

16 september t/m 8 oktober // WORKSHOP // Natuurlijk anders doen // Bussum // lees meer…

vr 18 september // WORKSHOP // Inspiratiedag ‘Als vrouwen de aarde dragen’ // Buitenpost // lees meer…

di 22 september // EXCURSIE // 24-uurs horizonobeservatie Herfstequinox 2026 // Den Haag // lees meer…