🇫🇷🐓 Franse Politiek #84: In het midden is geen plek

Vanaf deze aflevering houd ik in de gaten wat er allemaal speelt op de Route 27 in aanloop naar de presidentsverkiezing volgend jaar (op 18 april en 2 mei): de peilingen, de programma’s en de schandalen. Na tien jaar Macron krijgt het land een andere leider. Wordt het extreemrechts? Of toch extreemlinks? Of heel, heel misschien iemand uit het midden? Over 37 weken weten we het…

🍇 OUDE WIJN Er bestaat in Frankrijk een oude, ontroerende en hardnekkige overtuiging: dat het politieke midden een plaats is, een echt gebied met een eigen bevolking. De onfortuinlijke oud-premier François Bayrou (zie nieuwsbrief 79) gelooft er al veertig jaar in, en afgelopen week zei hij het weer eens hardop in Le Figaro. Hij bepleit een grote voorverkiezing van “allen die de extremen afwijzen”, om zo vóór februari één enkele kandidaat aan te wijzen. Hij bedoelt daarmee, in zijn eigen woorden, van het sociaaldemocratische deel van de PS tot de gaullisten. De droom duurde ongeveer een halve dag. “Ça n’a aucune chance d’exister”, zei PS-woordvoerder Arthur Delaporte. Bij Les Républicains liet secretaris-generaal Othman Nasrou weten dat de kiezer een duidelijke breuk verwacht en vond het voorstel ook niets. Bij Horizons handhaaft men ondertussen de kandidatuur van (eveneens oud-premier) Édouard Philippe.

Een gezamenlijke primaire, een voorverkiezing, veronderstelt dat de partijen een electoraat delen. Alleen is Frankrijk sinds 2017 niet gefragmenteerd maar getripolariseerd, en het centrale blok is een bestuursblok zonder stabiele kiezersbasis, het regeert omdat de andere twee elkaar blokkeren, niet omdat iemand erop stemt. Bayrou vraagt dus aan een coalitie van partijen om zich te gedragen als een gemeenschap. Dat is een politieke misrekening.

De PS worstelt ook met zijn eigen, veel bescheidener primaire. Philippe Brun noemde het overwogen deelnamegeld van vijftien euro ronduit “delirant” en kondigde een caisse populaire aan. Voor wie koffie drinkt in Saint-Germain-des-Prés (het Parijse equivalent van de spreekwoordelijke Grachtengordel) zijn dat twee kopjes, zei hij, maar voor de meeste Fransen is het veel te veel om mee te doen. Tussenstand in het presidentieel gekrakeel: vijftien (euro) voor de socialisten, nul voor de grote centrumprimaire. Want die komt er zeker niet.

🌡️ DE PEILING De recentste peiling is die van Elabe. Marine Le Pen leidt met 34-35,5 procent in de eerste ronde, ver daarna volgt Edouard Philippe 16,5-19 procent. In de tweede ronde (2 mei) is in alle hypotheses Le Pen de grote winnaar. Bij een confrontatie met Edouard Philippe zou zij winnen met 52%, bij een confrontatie met een andere kandidaat zou Le Pens overwinning nog groter zijn. Met deze aantekening: sinds 1995 zeggen peilingen een jaar vooraf bijzonder weinig. In 2022 stond Mélenchon op 9% en haalde uiteindelijk 22%. De eerste electorale test (ook een soort peiling zou je kunnen zeggen) is 27 september aanstaande. Dan worden bij indirecte verkiezingen 178 van de 348 Senatoren gekozen. La France insoumise heeft, stelt ambitieus kandidaten verkiesbaar voor 90 zetels in het pompeuze paleis in het Jardin du Luxembourg, waar ze er nu nog geen enkele hebben.

📉 Een van de vele problemen waarmee de nieuwe president te maken krijgt is de belabberde economie. De werkloosheid steeg in het 2e kwartaal met 0,2 punt naar 8,3 procent, het hoogste niveau sinds 2020. Macrons belofte van volledige werkgelegenheid (in Franse ambtelijke taal betekent dat vijf procent werkloosheid) aan het einde van zijn tweede termijn, is daarmee definitief begraven, negen maanden voor hij het Élysée verlaat.

De premier reageerde maandag op het Amerikaanse propagandaplatform X “Geen ontkenning van de stijgende werkloosheid, maar ook geen karikatuur.” Ook schreef Sébastien Lecornu dat er sinds 2017 meer dan twee miljoen banen zijn bijgekomen en dat “jamais autant de Français n’ont travaillé”. De regeringsredenering, uitgeplozen door FranceInfo, gebruikt twee oorzaken voor de slechte cijfers: de loi plein-emploi, die mensen in de statistiek opneemt die er eerder buiten vielen, en de ongunstige conjunctuur, in het bijzonder de spanningen in de Straat van Hormuz. De stijging zou dus tijdelijk zijn en grotendeels boekhoudkundig. Bovendien: twee miljoen nieuwe banen klinkt veel, tot je het vergelijkt met Nederland. Met een kwart van het aantal inwoners van Frankrijk kwamen er daar in dezelfde periode zo’n anderhalf miljoen nieuwe banen bij, verhoudingsgewijs drie keer zo veel.

Het gegoochel met definities doet denken aan Molières Le Malade imaginaire, waarin de patiënt niet beter wordt, maar de artsen wel steeds beter uitleggen waarom hun diagnose klopt.

Gisteren sneuvelde weer een van Macrons paradepaardjes. De Conseil constitutionnel verklaarde artikel 1 van de wet ter ‘bescherming van minderjarigen’, oftewel het verbod op sociale media voor jongeren onder de vijftien, ongrondwettig. De raad deed de uitspraak na een klacht van LFI en PS. Een algemeen verbod, zonder te kijken naar de situatie van het kind of naar de risico’s van elke afzonderlijke dienst, is volgens de Raad een onevenredige inbreuk op artikel 11 van de Verklaring van 1789, een historische tekst die kennelijk ook nog steeds toepasbaar is op tieners met TikTok.

Zoals zo vaak koos Parijs voor de oplossing van een probleem voor een verbod van bovenaf. Als eerste Europees land nam het vorige maand zo’n verbod aan. Nu, drie weken later, is het ook het eerste land dat het weer kwijtraakt. Griekenland kondigde in april hetzelfde verbod aan vanaf 1 januari, Denemarken sloot er in november een regeerakkoord over, Australië voerde het op 10 december in voor onder-zestienjarigen. Het Europees Parlement wil zestien jaar voor de hele Unie. Macron gaf Lecornu vrijdag opdracht een “juridisch robuuste” versie te schrijven, klaar vóór het voorjaar van 2027, dat is precies het moment waarop Macron de sociale media-accounts van het Elysée weer in moet leveren.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken, Quai d’Orsay, is een disciplinaire procedure gestart tegen de Franse ambassadeur in de Centraal-Afrikaanse Republiek, Bruno Foucher. Hij ontving tussen januari 2024 en maart van dit jaar een dertigtal jonge vrouwen in zijn privévertrekken in de residentie in Bangui. Dat Foucher er een vrije moraal op na houdt is nog niet eens het grootste probleem. Parijs is vooral bang voor het risico op spionage. De president van de Centraal-Afrikaanse Republiek, Faustin-Archange Touadéra, onderhoudt nauwe banden met Moskou. Frankrijk beschuldigt Rusland al langer ervan desinformatie te gebruiken om het anti-Franse sentiment in het land aan te wakkeren. Foucher blijft hangende het onderzoek in functie, maar hem wacht waarschijnlijk een enkele reis terug naar Parijs.

Bruno Foucher is dan volgens zijn werkgever een ondeugende jongen, hij is niet de enige. Deze nieuwsbrief is nooit compleet zonder het lijstje met politici die de afgelopen weken in aanraking zijn gekomen met de sterke arm. Ook al is het vakantie, toch liepen er weer een paar tegen de lamp. Zo worden drie aanhangers van de Corsicaanse partij Nazione vervolgd wegens zware geweldspleging. Een voormalig raadslid van Front national wordt verdacht van verkrachtingen in zijn osteopathiepraktijk. Een burgemeester van een stadje in Maine-et-Loire kreeg drie jaar cel, omdat hij duizenden kinderpornobeelden had verspreid. En in Schiltigheim, een voorstad van Straatsburg, had een raadslid behoefte aan wat ontspanning met een joint. Hij werd betrapt en de burgemeester eist nu dat hij opstapt. Niet dat het raadslid een uitzondering is: drugsgebruik bij de Franse overheid komt vaker voor. Bij verschillende ministeries werden afgelopen maand mensen ontslagen nadat ze bij een controle positief waren getest op drugs.

✚✚✚Paus Leo XIV bezoekt volgende maand Frankrijk en zijn tournee brengt hem naar Parijs, Saint-Denis, Lourdes en Metz. ✚✚✚ 🌊 Jean-Luc Mélenchon stelt voor de Franse regio's te herindelen in ecozones rond de rivieren, waarvan er veel op dit moment kurkdroog staan. ✚✚✚⚽️🧑🏼‍🦲De nieuwe bondscoach Zinedine Zidane heeft Fabien Barthez (zijn ploeggenoot uit 1998) aangenomen als keeperscoach. Nu weet ik niets van voetbal, maar met de haardracht van de twee mannen zit het wel goed.✚✚✚🛥️ Terwijl het land brandt en snakt naar water, opende Paris Match deze week met een foto van Macron op een jetski onder de kop "Le dernier été aux commandes"✚✚✚

Na het unaniem belachelijk grote succes van de Politieke Eindejaarsshow vorig jaar, komen we dit jaar terug met de Geopolitieke Eindejaarshow. Samen met Laïla Frank, Vincent Rietbergen en Kiki Schippers blikken we luchtig terug op de chaos in de wereld in 2026. In december in Amsterdam, Zwolle, Haarlem, Leiden en Den Haag. Kaarten zijn nu al te koop en wel hier.

🇪🇺 Ook geïnteresseerd in Europa? Lees dan mijn nieuwsbrief European Dispatches, met regelmatige analyses over de Europese actualiteit.