خوانش توصیفی ـ انتقادی مطالعات ایرانی ایثار و فداکاری (مورد کاوش: پژوهش‌های داخلی 1401-1379)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی eb.ekhlasi@gmail.com

چکیده

مطالعۀ فرهنگ ایثار و شهادت از دستور کارهای پژوهشی مهم در دوره بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بوده است. پراکندگی یافته­های مطالعات ایثار به­گونه­ای است که صرفاً انجام فراتحلیل مطالعات پیشین می­تواند چشم­انداز روشن را بر پژوهشگران ایثار هویدا سازد و دستور کارهای پژوهشی مناسب را در پرتو توصیف و نقد آورده­های پژوهشی در دسترس آن­ها قرار دهد. هدف مطالعه شناسایی محورهای مطالعاتی مرتبط بافرهنگ ایثار، شهادت و فداکاری و همچنین، ایضاح نقدهای وارد بر مطالعات ایثار است. 3 پرسش اصلی مطالعه بدین شرح است: در پژوهش­های ناظر بر فرهنگ ایثار، شهادت و فداکاری (01401-1379) محورهای مطالعاتی مورد توجه محققان کدام بوده­اند؟ مهم‌ترین نقدهای وارد بر مطالعات ایثار کدم‌اند؟ صورت‌بندی دستور کارهای پژوهشی قابل‌ارائه در حوزه مطالعات ایثار چگونه خواهند بود؟ فراتحلیل 60 مقاله علمی پژوهشی منتخب نشان می‌دهد تبیین فرهنگ ایثار و شهادت(4/32 درصد)، توصیف فرهنگ ایثار و شهادت (3/24درصد)، مفهوم­پردازی ایثار و شهادت 9/18 درصد، سیاست­گذاری فرهنگ ایثار و شهادت 5/13 درصد، آسیب­شناسی فرهنگ ایثار و شهادت (1/8 درصد) و کنکاش روش­شناختی در مطالعات ایثار و شهادت (7/2درصد)، محورهای شش­گانه مطالعاتی را تشکیل می­دهند. «شناسایی عوامل مؤثر بر فرهنگ ایثار و شهادت» در کانون علائق پژوهشگران بوده است؛ به­طور متقابل، «آسیب­شناسی فرهنگ ایثار و شهادت» و «کنکاش روش­شناختی در مطالعات فرهنگ ایثار و شهادت» از کمترین اقبال در میان پژوهشگران ایثار برخوردار بوده­اند. «غلبه رویکرد ساختاری کارکردی و بی­توجهی حداکثری پژوهش­گران به رویکردهای تفسیری» و «اکتفای پژوهشگران به معنای متعین ایثار و کنارگذاری نمود پدیداری آن در اکنونِ جامعه ایرانی» دو نقد اساسی وارد بر مطالعات داخلی ایثار ـ مزید بر دیگر نقدهای وارد بر آن­ها ـ محسوب می­شود. «ساخت معرفت پسینی ناظر بر ایثار و فداکاری زمینه­مند در میدان اجتماعی» و «طراحی پژوهش‌های مبتنی بر نمونه‌گیری کیفی چندلایه» دو دستور کار پژوهشی قابل‌ارائه برای مجموعۀ مطالعات آتی حوزۀ ایثار و فداکاری هستند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Descriptive-critical reading of Iranian studies of Issar and self-sacrifice (Case study: domestic research 1379-1401)

نویسنده English

Associate Professor of Sociology, Allameh Tabatabai University. eb.ekhlasi@gmail.com

چکیده English

Studying the culture of sacrifice and martyrdom has been one of the important research agendas in the period after the victory of the Islamic Revolution. The dispersion of the findings of sacrifice studies is such that simply performing the meta-analysis of previous studies can provide a clear perspective on sacrifice researchers and appropriate research agendas in the light of describing and criticizing the research findings available to them. The purpose of the study is to identify the study axes related to the culture of self-sacrifice, martyrdom and sacrifice, and also to clarify the criticisms of self-sacrifice studies. The 3 main questions of the study are as follows: What is the focus of study of the researchers in the studies on the culture of self-sacrifice, martyrdom and sacrifice (1379-01401)? What are the most important criticisms of sacrifice studies? What will be the future formulation of research agendas that can be presented in the field of self-sacrifice studies? The meta-analysis of 60 selected scientific-research articles shows that the explanation of the culture of sacrifice and martyrdom (32.4%), the description of the culture of sacrifice and martyrdom (24.3%), the conceptualization of sacrifice and martyrdom (18.9%), the policy making of culture of sacrifice and martyrdom (13.5%), pathology of the culture of sacrifice and martyrdom (8.1%), and methodological considerations in the studies of sacrifice and martyrdom (2.7%) constitute the six study axes. "Identifying factors affecting the culture of sacrifice and martyrdom" has been in the focus of researchers' interests; On the other hand, "Pathology of the Culture of Sacrifice" and "Methodological Exploration in the studies of the culture of sacrifice and martyrdom" have had the least success among the researchers of sacrifice. "The predominance of the functional-structural approach and the maximum inattention of researchers to interpretive approaches" and "researchers' contentment with the specific meaning of sacrifice and the abandonment of its phenomenal appearance in the current Iranian society" are two basic criticisms of internal studies of sacrifice. "Construction of a posteriori knowledge" and "designing researches based on multi-layered qualitative sampling" are two suggestable research agendas for future studies in the field of self-sacrifice and sacrifice.

کلیدواژه‌ها English