Herstel na een ramp begint vóór de ramp

Toen na de tsunami van 2011 in Japan de evacuatiecentra werden samengevoegd en er tijdelijke woningen werden toegewezen, deed het stadsbestuur van Iwanuma iets belangrijks. Het hield buurtgenoten bij elkaar. Mensen raakten hun huis kwijt en hielden hun buren.

Zeven maanden voor de ramp het gebied trof, waren alle inwoners van 65 jaar en ouder daar toevallig al bevraagd over hun gezondheid en hun buurt. Tweeënhalf jaar erna gebeurde dat opnieuw. Zo konden onderzoekers iets nagaan wat na een ramp bijna nooit kan: voorspelt de staat van een gemeenschap vóór de klap hoe het de bewoners erna vergaat? Het ging om ruim 3.500 ouderen in 98 buurten.

In buurten waar ouderen voor de ramp minstens maandelijks meededen aan een sportclub, hobbygroep of vrijwilligersgroep, was de kans op een hersteld dagelijks leven ongeveer twee keer zo groot. Alledaags contact tussen buurtbewoners beschermde vooral de mensen met zware woningschade.

Tevredenheid over de gemeentelijke voorzieningen pakte anders uit. In de wijken die daar vooraf het meest over te spreken waren, kwam zware schade in de beleving van het buurtherstel juist harder aan. De onderzoekers zoeken de verklaring in verwachtingen die de moeizame wederopbouw niet kon waarmaken.

Beslis jij mee over wijken, herhuisvesting of opvang, bij een gemeente of een woningcorporatie? Dan zit hier een les voor je. Plaats mensen na een calamiteit zoveel mogelijk bij hun eigen buren, ook als dat de toewijzing ingewikkelder maakt. Reken bij sloop, renovatie en herstructurering het verlies van netwerken mee als schadepost, naast de materiële schade. En zie het geld voor verenigingen, buurthuizen en vrijwilligerswerk als een vorm van voorbereiding, in plaats van de post die het eerst wordt geschrapt.

Het reikt verder dan rampen. Ook wie in gewone tijden een partner of een kind verliest, herstelt niet los van zijn omgeving. De buurt bepaalt mede of er na de uitvaart nog wordt aangebeld, en of iemand over drie maanden nog ergens wordt verwacht. Steun bij verlies is een web dat er al moet zijn voordat het nodig is.

Wie na een ontwrichting zijn buren kwijtraakt, verliest twee keer.

Lees het premium artikel hier