Hoop hebben is hard werken

‘Kan je nog hoop hebben in de wereld van vandaag?’ vroeg een jonge vrouw mij laatst voor de UB. Ik mocht met een stiftstreepje op een whiteboard aangeven waar ik zat op de lijn tussen ‘nee’ (links) en ‘ja’ (rechts). Ik zette mezelf helemaal rechts op het bord, voorbij de ‘ja’. Toen vroeg ze me waarom en daar had ik (verdorie) geen bevredigend antwoord op.

Ik stamelde iets als: er is altijd hoop, altijd iets onzichtbaars, groters of juist kleiners dan mijzelf waar ik hoop uit kan halen. Je had me zo in een ChristenUnie-reel kunnen zetten, zo abstract was ik aan het brabbelen.

Wat ik eigenlijk bedoelde was: dat ik denk dat hoop hard werken is. Althans, ikzelf ervaar dat zo. Hoop voelt licht en zwaar tegelijkertijd. Het is zacht met harde randjes. Het is de verzwaringsdeken waarmee je ontspant door de zwaarte toe te laten. Hoop is niet kiezen tussen het weekdier of de schelp waarin het huist — het is het hele dier.

Dat gezegd hebbende — ik vind het enorm moeilijk om hoop te houden op dit moment. Vooral wanneer de rechtenstudenten in de UB naast me komen zitten, ze hun dikke wetboeken naast me op het gammele multiplex laten ploffen, hun parfumwolk binnen luttele minuten in mijn bloedbaan arriveert en hun markeerstiften meekletteren met de honderd armbanden om hun selftanned polsen.

Je ziet het. Hoop hebben is best hard werken, zeker als ik in mentaal in een zware onweersbui verkeer en God, alsjeblieft een uurtje stilte wil om nog iets nuttigs uit mijn ietwat bechadigde hersenpan te halen die dag.

Marguerite van den Berg (een van mijn favoriete schrijvers) schrijft over in haar grandioze boek Kwetsbaar over ‘wat mogelijk is’. Ze ontleent dit idee aan dichter Diane di Prima, waarover Van den Berg schrijft:

‘Ze vraagt ons te bedenken wat er mogelijk is, in plaats van wat er mis is — juist omdat dat de politieke strijd zal helpen.’

Het is geen makkelijke vraag, wat is er mogelijk?, en tegelijkertijd zijn de antwoorden voor mij regelmatig hoopgevend. Het doet me reflecteren op mijn persoonlijke macht en keuzevrijheid binnen de grotere structuren. Die is, voor mij persoonlijk, niet 0. Zo heb ik toch maar mijn Instagram verwijderd. En m’n Linkedin. Ja ja, ik schrijf hier nog op Substack, geen onproblematisch platform. Ik zeg niet dat ik een perfecte engeltje ben, ik zeg wel dat ik door reflectie op deze vraag beter doorkrijg wat ik nou verdorie kan doen tegen de absolute hel van het falende kapitalisme, en dat het uitvoeren van mijn concrete acties een hoopgevende oefening voor mij zijn.

De plek die ‘hoop’ inneemt in onze wereld kan, en moet, tegelijkertijd ook bekritiseerd worden. Van den Berg baseert zich in haar boek ook op het denken van Leanne Betasamosake Simpson, die ze citeert.

Hoop is niet het enige dat ons kan redden. En als hoop hebben voor jou (of voor mij) te veel werk kost dan veroordeel ik ons niet. Ik hoop dat we dan koppig, doorzettend, boos, pessimistisch, of blij, liefdevol, zorgzaam en optimistisch kunnen zijn.

In mijn maakproces moet ik ook hard werken om hoop te kweken, mijn kunstpraktijk in leven te houden. Onbetaald werk: mezelf wateren, voeden, mijn ideeën in leven houden (en proberen om er niet na twee weken weer mee kappen).1 En dan maar de hoop hebben dat mijn werk een golf teweegbrengt in de vijver van de wereld.

Plukpers steunen? Koop een print in mijn lente-uitverkoop:

Steun mijn werk

En/of abonneer je op deze nieuwsbrief:

Deze brief is — hoeveel em-dashes ik ook gebruik — 100% AI-vrij.