Waarom duurzame zwemkleding bijna (nog) niet bestaat

Microplastics worden op steeds meer plekken gevonden. In de oceanen, waarvan zo’n 35% van de microplastics afkomstig is van synthetisch textiel (bizar). In de lucht, ons drinkwater en zelfs in onze hersenen en in placenta’s. Gelukkig wordt er steeds kritischer gekeken naar plasticgebruik in de mode-industrie. Vaak gaat het dan - terecht - over fleecetruien, polyester shirts en sportkleding: kledingstukken die relatief veel microvezels verliezen. Maar hoe zit het met zwemkleding, waar we allemaal direct mee de zee in lopen?

In de zomer krijg ik vaak de vraag: ‘Wat zijn nou fijne merken voor duurzame bikini’s?’ Het antwoord daarop is - sorry - vrij onbevredigend. Ik zou namelijk niet zomaar zeggen dat écht duurzame zwemkleding op dit moment al binnen handbereik is. Ofja: nog niet zoals we dat graag zouden willen.

Toen ik tien jaar geleden naïef aan mijn duurzame modereis begon, snapte ik niet waarom badpakken niet gewoon van katoen of linnen werden gemaakt. “Probleem opgelost!” Was het maar zo simpel.

Zwemkleding is misschien wel de meest technische categorie in je kledingkast. De ideale bikini moet rekbaar zijn, mooi aansluiten, glad aanvoelen in het water, niet uitlubberen of zwaar worden als hij nat is, snel drogen én na tientallen keren zwemmen, wassen en drogen nog steeds z’n vorm behouden. O ja, en ook nog goed bestand zijn tegen zout, chloor, zonnebrand en UV-straling.

Geen enkel traditioneel natuurlijk materiaal combineert á die eigenschappen in één stof. Synthetische materialen zoals polyester en nylon doen dat wel: ze zijn sterk, vormvast en sneldrogend, en elastaan zorgt voor die fijne rekbaarheid. Dat maakt zwemkleding één van de moeilijkste productgroepen om te verduurzamen.

Maar als natuurlijke materialen het (nog) niet zijn, waar hebben merken het dan over als ze 'duurzame zwemkleding' verkopen?

Als je online zoekt op ‘duurzame zwemkleding’, kom je bijna altijd uit bij merken die werken met materialen als ECONYL® of REPREVE®.

ECONYL® is de bekendste. Het is de merknaam voor gerecycled nylon. Lange tijd communiceerden merken dat dit materiaal werd gemaakt van 100% afgedankte visnetten (ik schreef het zelf ook in 2018), maar inmiddels is de vraag zo groot dat fabrikant Aquafil allerlei soorten nylonafval gebruikt, zoals oude tapijten, snijresten uit productieprocessen en ander industrieel afval.

REPREVE® is gerecycled polyester dat grotendeels wordt gemaakt van PET-flessen, aangevuld met een deel textielafval. Dat klinkt natuurlijk als een topoplossing: je geeft bestaande materialen een nieuw leven, je hebt minder fossiele grondstoffen nodig én je behoudt alle fijne producteigenschappen.

Maar het blijft plastic.

En dat betekent dat er tijdens het dragen, zwemmen en wassen nog steeds microplastics vrijkomen. Sterker nog: uit onderzoek blijkt dat gerecycled polyester tijdens het wassen tot wel 55% meer microvezels verliest dan nieuw polyester. Bovendien zijn die vezels vaak kleiner, waardoor ze zich makkelijker verspreiden. Sta je dan, met je goede gedrag.

Daar komt nog bij dat gerecycled polyester uit PET-flessen vaak als circulaire oplossing wordt gepresenteerd, maar dat is lang niet altijd zo. Zoals Bianca Streng van Future Up me eerder uitlegde voor mijn deep dive in polyester: “Een PET-fles is ontworpen om weer een PET-fles te worden.” Binnen die gesloten kringloop behoudt het materiaal zijn waarde. Zodra je er textiel van maakt, belandt het in een heel andere keten, waarin hoogwaardige recycling veel lastiger is.

Je kunt het daarom beter zien als downcycling dan als een volledig circulair systeem. Nog steeds is dat natuurlijk beter dan nieuwe fossiele grondstoffen gebruiken. Maar er gaat wel waarde verloren: de kans dat jouw bikini wordt gerecycled tot een nieuwe bikini, is momenteel nog erg klein.

Bij nylon ligt het verhaal iets genuanceerder: materialen zoals ECONYL® kunnen in theorie meerdere keren worden gerecycled. Maar ook hier blijf je hetzelfde probleem houden: het blijft plastic, dus je blijft met de microplastics zitten.

Is gerecycled synthetisch materiaal dan 'slecht'? Nee. Experts die ik hierover spreek, zien het als een tussenoplossing. Geen heilige graal, maar op dit moment de best beschikbare optie op grote schaal.

Maar gebeurt er dan echt helemaal niks wat een beetje in de buurt komt van het duurzame ideaal? Jazeker wel! Er wordt volop geëxperimenteerd met nieuwe materialen. In 2023 verkochten merken als Mara Hoffman (foto boven) al swimwear van PYRATEX® Power 3, grotendeels gemaakt van houtpulp.

Momenteel lees ik ook over PA11, een biobased polyamide die grotendeels wordt gemaakt uit ricinusolie (castorbonen). Deze vezel wordt o.a. verkocht als EVO® by Fulgar, en merken als Pangaia gebruiken het al in hun activewear.

Ook voor andere synthetische materialen worden alternatieven ontwikkeld. Zo maakt Patagonia wetsuits van Yulex®, een natuurlijk rubber dat neopreen vervangt.

Veelbelovend! Maar veel van deze innovaties staan nog aan het begin. Dat betekent dat ze beperkt beschikbaar zijn, vaak nog duur zijn en voorlopig nog niet op grote schaal verkrijgbaar.

Inmiddels snap je vast waarom dit voor duurzamere merken zo ingewikkeld is. Als natuurlijke materialen (nog) niet voldoen, nieuwe innovaties nog in de kinderschoenen staan en nieuw polyester of nylon geen optie is, kom je al snel uit bij gerecyclede synthetische materialen: binnen de huidige mogelijkheden vaak de minst slechte keuze. Ook mijn bikini is van ECONYL® gemaakt.

Wel ben ik kritisch op de manier waarop veel merken daarover communiceren. Ik zie dat ze vaak trots vertellen waarom hun materiaal zo duurzaam is, terwijl maar weinig merken iets zeggen over microplastics of de nuance achter dit verhaal.

Maar als duurzaamheid echt de basis van je merk is, verwacht ik die openheid wel. Je kunt prima uitleggen waarom je voor gerecyclede materialen kiest én erkennen dat die keuze ook nadelen heeft en dat je zoekt naar betere alternatieven. Voor mij maakt dat een merk juist geloofwaardiger.

1. Start in je eigen kast
   Ook hier geldt: de duurzaamste bikini ligt al in je kast.

2. Kijk verder dan alleen ‘gerecycled’
   Daarmee bedoel ik merken die niet alleen gerecyclede materialen gebruiken (daar zou ik zeker voor kiezen, mijn eigen bikini is ook van ECONYL®), maar ook op andere vlakken verantwoordelijkheid nemen. Denk aan transparantie, eerlijke arbeidsomstandigheden en kwaliteit. In mijn Grote Duurzamere Kledingmerkenindex vind je merken die het wat mij betreft beter doen. (let op: ik heb ‘m al even niet ge-update).

3. Kies voor kwaliteit
   Omdat een goed gemaakte bikini simpelweg langer mee gaat. Bovendien blijkt uit onderzoek dat stevige, dicht geweven stoffen met een goede voering waarschijnlijk minder snel microplastics verliezen dan goedkope, dunne materialen.

4. Verklein je impact + beperk je microplastics
   Helemaal voorkomen kun je de afgifte van microplastics helaas niet. Bij zwemkleding laten de meeste microplastics namelijk waarschijnlijk niet los tijdens het wassen, maar tijdens het dragen en zwemmen. Toch kun je de levensduur wel verlengen, en daarmee je impact verkleinen:
   • Spoel je zwemkleding na gebruik uit met koud water, zodat het zout, chloor, zonnebrand en zweet de vezels zo min mogelijk aantasten.
   • Was alleen wanneer het echt nodig is; uitspoelen is vaak genoeg.
   • Kies voor een handwasje of een fijnwasprogramma op lage temperatuur, zonder wasverzachter en met een lage centrifuge. Zo voorkom je zoveel mogelijk wrijving.
   • Laat je zwemkleding aan de lucht drogen, maar liever niet in de volle zon. Hitte tast elastaan snel aan.
   • Voorkom onnodige slijtage. Ga niet langdurig op ruwe tegels of beton zitten (of leg er een handdoek onder) en schuur zo min mogelijk door het zand.

3. Twothirds - Bewust merk op zowel materiaalgebruik, arbeidsomstandigheden als transparantie. Mooie, uitgebreide collectie.

4. Anekdot - lingerie- en swimwearmerk dat mooie, vrouwelijke collecties maakt van deadstock- en gerecyclede materialen.

5. Oceanchild - Duits merk met tijdloze modellen en een sterke focus op verantwoorde, lokale productie.

6. Via di Gioia - Mooi Nederlands swimwearmerk. Aanrader als je een grotere cupmaat hebt: bikini’s zijn verkrijgbaar in cup A t/m I!

OFFMODE bestaat dankzij jullie abonnementen en donaties. Helpt mijn werk je om anders naar kleding te kijken, of bewustere keuzes te maken? Dan kun je via deze Tikkie link een symbolische koffie, lunch (of iets anders) doneren, als bijdrage voor alle uren die hierin gaan zitten. Ontzettend veel dank voor je support!

TIKKIE LINK (dankjewel!)