Hoe leg je een kind uit dat vrijheid niet vanzelfsprekend is?

Gisteren was het Dodenherdenking. Het was de eerste Dodenherdenking die De Oudste, 7 jaar, bewust meemaakte. Het lukte hem zowaar om 2 minuten stil te zijn om 8 uur.

De hele dag had hij al vragen. Wat is Dodenherdenking, wat is Bevrijdingsdag, waarom vieren we dat?

Ik besefte me dat dit toch wel een van de moeilijkste vragen is die hij me tot nu toe gesteld heeft. Want hoe leg je een kind van 7 uit dat er een tijd was waarin je niet zomaar mocht zeggen wat je dacht of kon doen wat je wou. Dat er een tijd was dat er opeens lege stoelen waren in de klas, en die kinderen nooit meer terugkwamen. Dat kinderen zoals zijn broertje, kinderen met een beperking, afgevoerd werden omdat ze zogenaamd geen waarde toevoegen aan de samenleving. Dat er zo’n 80 jaar geleden tientallen miljoenen mensen op gruwelijke wijze vermoord zijn, puur en alleen op basis van hun religie, afkomst, huidskleur of geaardheid, waarvan zes miljoen mensen enkel en alleen omdat ze Joods waren?

Hoe leg je een kind van 7 uit dat dit gedaan werd puur uit een ideologie van haat, haat tegen alles wat niet op hen leek. Dat er mensen waren die nog in vrijheid leefden, maar wegkeken wanneer mensen om hen heen werden gediscrimineerd, opgepakt en vermoord werden, en deden alsof ze niets door hadden. Dat miljoenen mensen niet vermoord werden uit enkel haat, maar ook door de lafheid en apathie van anderen. Dat gewone mensen, ambtenaren, treinmachinisten, administrateurs, hun werk deden, formulieren invulden en lijsten bijhielden, en zo onderdeel werden van de moordfabriek. Dat massamoord werd verdoezeld door bureaucratie en omgezet in fabriekswerk?

Hoe leg je een kind van 7 uit dat de ideologie die dit alles mogelijk maakte, de haat, de uitsluiting, het aanwijzen van de ander als gevaar, niet verdwenen is, maar gewoon een ander jasje heeft aangetrokken? Dat politici die dit gedachtegoed aanwakkeren, inmiddels aan tafel zitten bij de mensen die het land besturen?

Hoe leg je een kind van 7 uit dat we dit al eens eerder hebben zien gebeuren, dat haat begint met woorden, met uitsluiting, met het aanwijzen van een vijand, en dat we het toch laten gebeuren?

Hoe leg je dat uit aan een kind van 7 als je dat als volwassene niet eens bevatten kunt?

Daarom is het zo belangrijk dat we Bevrijdingsdag vieren. Niet alleen om te herdenken wat was, maar vooral om te beseffen wat vrijheid waard is. Dus dat vertelde ik De Oudste gisteren. Dat hij mag zeggen wat hij denkt. Dat hij mag zijn wie hij is. Dat er geen lege stoelen zijn in zijn klas. En dat is gelukkig prima uit te leggen aan een kind van 7.