Bạn không cần trở thành một người thú vị rồi mới bắt đầu chia sẻ

Có một nỗi sợ mình nghĩ khá phổ biến ở những người muốn bắt đầu xây dựng thương hiệu cá nhân: mình muốn sống một cuộc đời phong phú hơn, có nhiều trải nghiệm hơn, hiểu biết nhiều hơn rồi mới chia sẻ. Bởi ở hiện tại, mình vẫn cảm thấy chưa đủ thú vị, chưa đủ rõ ràng, hoặc chưa có điều gì thực sự đáng để người khác quan tâm.

Nhìn bên ngoài, vấn đề này khá giống sự thiếu tự tin. Nhưng mình nghĩ bên dưới nó còn có một xung đột khác: khoảng cách giữa con người mình đang là và con người mình muốn được nhìn nhận là.

Khi chưa chia sẻ, khoảng cách ấy gần như không tạo ra áp lực. Ta có thể âm thầm học, thay đổi, thử nghiệm và thậm chí mâu thuẫn với chính mình mà không cần giải thích với ai. Nhưng ngay khi bắt đầu xuất hiện công khai, một phần con người được đưa vào không gian xã hội. Ta bắt đầu nghĩ đến việc người khác sẽ diễn giải mình như thế nào, có đánh giá mình không, liệu điều mình nói có đủ giá trị hay vài năm nữa mình có thấy xấu hổ về phiên bản hiện tại.

Trong tâm lý học xã hội, có một khái niệm gọi là self-presentation: con người ít nhiều đều điều chỉnh cách mình xuất hiện trước người khác dựa trên hình ảnh mình muốn tạo ra và phản ứng xã hội mình dự đoán sẽ nhận được. Vì thế, nỗi sợ khi bắt đầu chia sẻ không nhất thiết có nghĩa ta yếu đuối hay thiếu bản lĩnh. Một phần của nó đơn giản là phản ứng trước một rủi ro xã hội có thật: khi công khai suy nghĩ, ta cũng mở khả năng để suy nghĩ ấy được đánh giá.

Bản thân mình cũng từng có những suy nghĩ tương tự. Mình không phải kiểu người tự nhiên cảm thấy thoải mái khi đưa quá nhiều đời sống hoặc suy nghĩ của mình lên Internet. Có những điều mình quan sát rất lâu mới viết, có những chủ đề phải đi qua thêm vài trải nghiệm mình mới thấy đủ cơ sở để nói. Nhưng càng làm lâu, mình càng nhận ra rằng chờ đến khi mình trở thành một phiên bản “đủ thú vị” gần như là một tiêu chuẩn không có điểm kết thúc.

Bởi thú vị không phải một đặc điểm cố định của con người.

Một người đã đi nhiều quốc gia, làm nhiều công việc hay gặp rất nhiều người chưa chắc đã tạo ra được một góc nhìn đáng nhớ. Trải nghiệm chỉ cung cấp chất liệu. Giá trị nằm ở cách một người quan sát, liên hệ, diễn giải và chuyển những trải nghiệm ấy thành điều có ý nghĩa với người khác.

Hai người có thể cùng xem một bộ phim. Một người thấy đó là hai tiếng giải trí. Người kia bắt đầu đặt câu hỏi về quyền lực, quan hệ, lựa chọn hoặc một vấn đề trong chính đời sống mình. Trải nghiệm gần như giống nhau, nhưng mức độ xử lý trải nghiệm hoàn toàn khác nhau.

Vì vậy, nếu muốn trở thành một người có nhiều điều đáng chia sẻ, theo mình không nhất thiết phải cố tích lũy thật nhiều trải nghiệm trước. Có lẽ quan trọng hơn là phát triển năng lực chú ý và diễn giải trải nghiệm.

Và nếu đang sợ chưa đủ tốt để bắt đầu, mình sẽ thử làm theo bốn hướng này.

Một trong những lý do khiến việc chia sẻ đáng sợ là ta thường vô thức biến bài viết đầu tiên thành một tuyên bố về danh tính: từ hôm nay mình là creator, mình xây thương hiệu cá nhân, mình phải có một quan điểm đủ mạnh và phải duy trì hình ảnh ấy lâu dài.

Nhưng một bài viết chỉ là một đơn vị biểu đạt ở một thời điểm.

Bạn hoàn toàn có thể nói: “Ở thời điểm hiện tại, mình đang nhìn vấn đề này như vậy.” Khi có thêm trải nghiệm hoặc dữ kiện, bạn có quyền thay đổi cách nhìn. Sự nhất quán đáng giá không nằm ở việc giữ nguyên mọi quan điểm, mà ở việc có một cách suy nghĩ đủ trung thực để cập nhật khi hiểu biết thay đổi.

Thay vì hỏi “cuộc sống của mình có gì đáng kể?”, hãy thử hỏi: gần đây điều gì khiến mình suy nghĩ lâu hơn bình thường? Có điều gì mình từng tin nhưng hiện tại bắt đầu nhìn khác đi? Một cuộc trò chuyện, một bộ phim, một thất bại hay một tình huống rất nhỏ đang cho mình hiểu thêm điều gì?

Đây là lúc trải nghiệm chuyển thành chất liệu.

Ta không cần biến mọi thứ xảy ra trong đời thành content. Nhưng nếu thường xuyên quan sát những gì mình đang sống và ghi lại các liên hệ, theo thời gian ta sẽ xây được một kho nguyên liệu rất riêng mà không cần cố tạo ra một cuộc đời “đáng kể” để kể.

Nỗi sợ bị phản biện thường tăng lên khi ta cảm thấy mỗi lần viết mình phải đưa ra một kết luận chắc chắn.

Nhưng có nhiều cấp độ diễn đạt khác nhau. “Đây là điều mình quan sát được”, “từ trải nghiệm hiện tại của mình”, hay “mình đang đặt câu hỏi rằng…” hoàn toàn khác với việc tuyên bố một điều là quy luật phổ quát.

Khả năng nhận biết giới hạn của trải nghiệm và dữ liệu không làm một góc nhìn yếu đi. Ngược lại, nó thường khiến người viết đáng tin hơn vì người đọc biết đâu là quan sát cá nhân, đâu là suy luận và đâu là điều đã có đủ cơ sở để kết luận.

Một trong những hiểu lầm khiến thương hiệu cá nhân trở nên áp lực là nghĩ rằng muốn được biết đến, mình phải liên tục đưa đời sống cá nhân ra ngoài.

Theo mình, thương hiệu cá nhân không cần là toàn bộ con người bạn. Nó chỉ là phần bạn chủ động lựa chọn để người khác có thể hiểu năng lực, góc nhìn và giá trị mình muốn đóng góp.

Có những trải nghiệm phù hợp để chia sẻ. Có những trải nghiệm chỉ cần trở thành chất liệu giúp ta trưởng thành. Và cũng có những phần hoàn toàn có quyền được giữ riêng.

Khi ranh giới này rõ, việc xuất hiện thường nhẹ hơn rất nhiều. Ta không còn cảm giác mỗi lần viết là đang đặt toàn bộ bản thân lên bàn để người khác đánh giá.

Và cuối cùng, mình không nghĩ có một phương pháp nào giúp nỗi sợ biến mất hoàn toàn trước khi ta bắt đầu.

Nỗi sợ xã hội thường giảm không phải nhờ suy nghĩ thêm, mà thông qua những trải nghiệm hiệu chỉnh: ta chia sẻ một điều nhỏ, nhận ra phản ứng của thế giới không nghiêm trọng như mình tưởng; rồi chia sẻ thêm một điều khác; qua nhiều lần như vậy, bộ não dần có dữ liệu mới về mức độ rủi ro thực tế.

Vì thế, mục tiêu ban đầu không nhất thiết phải là “trở nên tự tin”.

Chỉ cần xây một mức độ xuất hiện mà mình có thể chịu được, lặp lại đủ lâu và tăng dần phạm vi khi cảm thấy phù hợp. Có lẽ một người thú vị không được tạo nên bởi việc cố thu thập thật nhiều trải nghiệm để một ngày nào đó có chuyện để kể.

Họ được hình thành khi sống đủ chú ý để nhận ra điều gì đang xảy ra, đủ suy nghĩ để hiểu nó có ý nghĩa gì, và đủ can đảm để thỉnh thoảng đặt một phần của quá trình ấy ra ngoài để cùng người khác suy nghĩ.

MERA CAO · THE QUIET INFLUENCE
Notes on personal branding, content & one-person business.
Blog / Website / Fanpage

Ghé thăm Mera Llibrary