Hebben is cool (en dat is een probleem)

Hallooo,

donderdag gaat de LTS Meetup door: de meeste mensen delen. Inderdaad, we gaan samen op zoek naar de toekomst van bezit.

Waarom ben ik zo wild van de deeleconomie? Het geeft me hoop. Het is namelijk iets wat veel lange termijn verandering kan opleveren en waar we tegelijk ook veel invloed op hebben. Hashtag: agency.

Expert terzake is natuurlijk Lieven D’Hont, die met een glimlach de wereld meer deelbaar maakt en trouw lid is van onze community.

We nodigden ook Beatrice Cosemans uit, die je kan horen in de podcast Deel en Heers. Ja, die podcast die ik samen met Lenja maakte (zei ik al dat ik een podcast maakte en dat je die echt moet beluisteren??).

LTS Online Community meetup: De meeste mensen delen

• Donderdag 23 april, 11u – 13u

• Aanmelden via deze link.

Geen lid van de community, maar wel van een deelplatform?
Of gewoon zin om eens aan te sluiten?
Wees welkom!

In de winkel voor duurzame terrasverf gaf de verkoper me een eenvoudige tip: “dat doe je het handigst met je tuinslang”. Het was zo een moment waarop je eigenlijk “ah, ja, natuurlijk” zou kunnen zeggen. Maar mijn brein sloeg tilt. “Ik heb geen tuinslang” dacht ik. “Waarom zou ik een tuinslang hebben? Ik gebruik dat maar 2 keer per jaar.”

Voor ik het wist had ik een argument opgebouwd over het hebben van een tuinslang. En dat de manier waarop we naar eigendom kijken, veel minder banaal is dan ze lijkt. Wat voor de ene een praktische tool is, is voor de ander een symbool van autonomie, status of veiligheid. Je eigen huis. Je eigen wagen. Je eigen tuinslang… Maar daar had de verkoper natuurlijk niets aan.

Dus beet ik op mijn lippen.

Laten we het er toch eens over hebben. Want als we praten over de shift van kopen naar huren, van hebben naar delen, dan hebben we het niet alleen over nieuwe platformen of circulaire verdienmodellen. We hebben het over mentale infrastructuur. Over wereldbeelden. Over overtuigingen die zo diep in ons zitten dat we ze nauwelijks nog opmerken.

Er is iets raars met wereldbeelden. Ze bepalen wat we als normaal ervaren. Maar ze zijn zelf zelden onderwerp van gesprek. Ze zijn als software die op de achtergrond draait, zonder dat je het startscherm ooit ziet. Ze bepalen wat we als waardevol, wenselijk of haalbaar beschouwen; niet alleen individueel, maar maatschappelijk.

In een workshop met het team van Wij Delen rond toekomstscenario’s kwam dit haarfijn aan het licht. We onderzochten wat er nodig is om de huur- en deeleconomie sterker te maken. En we kwamen uit bij iets verrassends: de belangrijkste factor voor verandering is niet de technologie of de aanbieders. Het is het imago van eigendom.

Het is gewoon cool om iets te hebben. We waarderen eigendom groter dan gebruik. Dat geeft delen en huren een mentale achterstand.

Hebben = geluk.
Bezit = controle.
Delen = armoede of last…

Althans, dat is het verhaal dat we elkaar vertellen. En dat verhaal is nog vaak doordrenkt van het idee dat bezit beter is.

Tot we een andere bril opzetten.

Klinkt vermoedelijk wat abstract. Maar laat me een voorbeeld geven die uit een van de workshops kwam. We testten het wereldbeeld rond eigendom met een kleine oefening. We noemden het de tuinslang test.

Stel: je woont in een wijk. Er is één tuinslang. Hoe gaan we daarmee om?

• In het neoliberalisme koopt zelfs wie geen tuin heeft toch een tuinslang. Want het is goedkoop.

• In het communisme is er één tuinslang voor iedereen en dien je een aanvraag in voor het sproeischema.

• In het eco-modernisme koop je een slimme tuinslang die water en je geweten spaart.

• In het animisme fluister je dankwoorden naar de tuinslang en voel je dankbaarheid voor het water dat leven geeft.

• In het hedonisme koop je de duurste tuinslang ooit, organiseert een tuinfeest en noemt het “slangfest”.

• In het humanisme? Je deelt je tuinslang met je buren, omdat het logisch en vriendelijk is.

Lachen natuurlijk. Maar het werkt. De tuinslangmetafoor gaat niet over waterdruk. Ze gaat over waardesystemen. Over de vraag: van wie is iets?

In deze eenvoudige test merk je hoe een ogenschijnlijk eenvoudig begrip als eigendom de relatie tussen burgers, gemeenschappen en hun omgeving definieert. Het illustreert wat er gebeurt met onze relaties wanneer we iets niet bezitten, maar samen gebruiken?

Daarom is deelmarkt veel meer dan het enkele lokale ondernemers en bedrijven met een leuk idee of platform. Het is een hefboom naar een nieuwe wereld.

Hier gaan we donderdag op de LTS meetup samen op door.

De tuinslangtest herinnert ons aan iets dat we vaak vergeten: delen is een relationele praktijk. Delen schept verbinding. Of het maakt pijnlijk duidelijk waar verbinding ontbreekt.

Kortom, als je eigendom anders invult, verander je niet alleen je bezit, maar ook je maatschappelijke plek. Je schuift op. Van individu naar netwerk. Van controle naar verbondenheid. Van ik naar wij.

Dat is de ware kracht van delen: het activeert het sociale weefsel. Het helpt buurten heropleven. Het nodigt uit tot gesprek. En, jawel, het voorkomt dat je zeven hogedrukreinigers in een straat hebt die allemaal stof staan te vergaren.

Wat zegt dit nu over de toekomst? Laten we er nog even verder op ingaan.

Samen met Wij Delen goten we de inzichten in een scenarioanalyse. Zo kwamen we tot een matrix, gebaseerd op twee assen: koopkracht en de culturele ‘coolness’ van delen. Dat leverde vier verhalen op:

1. Weinig koopkracht, hebben is cool

   → We verdrinken in rommel. Schijnrijkdom.

   → Full garage, empty life. Forever boomers.

2. Veel koopkracht, hebben is cool

   → Alles is beschikbaar, maar we leven geïsoleerd.

   → Spullen zonder verhalen maken een middenklasse everywhere.

3. Veel koopkracht, delen is cool

   → Luxe gemeenschappen met hyper-geoptimaliseerde deelsystemen.

   → Een droom? Of een bubbel van green hipsters.

4. Weinig koopkracht, delen is cool

   → We leven simpel maar samen. Een wijk als ecosysteem.

   → Van sharing naar caring communities.

Voor mij zit de magie in dat laatste scenario. Niet omdat het ideologisch beter of idealistisch is. Het is gewoon het meest haalbaar. Zeker in deze bijna-oorlogstijden.

En ook omdat het steunt op iets eenvoudigs maar krachtigs: het herdenken van bezit als iets relationeels in plaats van individueels.

Als we eigendom niet langer zien als een muur rond onszelf, maar als een brug naar elkaar, dan verschuift er iets fundamenteels. In ons gedrag. In onze economie. In ons samenleven.

Wie deelplatformen aanbiedt, verkoopt geen producten. Ze bieden perspectief. En dat perspectief moet vorm krijgen in taal, beelden, gebruikservaringen én sociale dynamiek. Delen is een warme uitwisseling. Een mentale herschikking.

Als we dat meenemen in onze strategieën, ontwerpen en verhalen, wordt de tuinslang misschien echt wat ze kan zijn: geen grap, maar een hefboom. Of beter nog: een uitnodiging.

Delen is niets nieuws. We doen het elke dag. We delen fietsen, auto’s, boormachines, boeken en wifi, cloud systemen, netflix abonementen, … Wat ontbreekt, is niet de praktijk; maar de verbeelding om van delen de norm te maken. De verbeelding van een toekomst waarin huren en delen vanzelfsprekend zijn. Waarin spullen niet meer stof vangen in een garage, maar bewegen door handen en buurten. Een wereld waarin bezit geen statussymbool is. Waarin eigendom niet bepaalt wie je bent, maar hoe je leeft met anderen.

Het grote toekomstbeeld van een gedeeld Vlaanderen is nog niet getekend. Maar de toekomst bestaat al; in de relaties tussen de tientallen initiatieven en organisaties die aangesloten zijn in de Green Deal Huren en Delen.

Ze vormen samen een onderstroom. Een ander soort economie. Georganiseerd rond verbinding in plaats van concurrentie. Een economie waarin bezit wordt ingeruild door toegang, gebruik en wederkerigheid.

Dus ja, klop deze zomer eens bij je buur aan als je tuinslang het opgeeft. Of als je er gewoon geen hebt. Het is geen revolutie. Het is misschien wel het begin van een kanteling. Of gewoon van een andere relatie met de straat waarin je woont.

En als je zin hebt om daar met anderen op door te denken:

Kom naar de LTS meetup op donderdag 23 april. We gaan samen op zoek naar de toekomst van delen. Aanmelden.

Benieuwd naar het werk van Wij Delen? Zij verbinden de tientallen initiatieven die vandaag al werken aan een deelbare toekomst. wijdelen.be

Werk je in een organisatie die wil nadenken over haar rol in deze kanteling? Bij Voelbaar begeleiden we teams in toekomstdenken, precies op dit soort vraagstukken. Boek een sessie.

Tot donderdag.
Fredo