De wereld weer klein maken

De dagen zijn van stroop deze maanden. De tijd plakt aan mijn handen terwijl ik haar probeer te herordenen. Ik ben op zoek naar mijn oude schrijfroutine; die van Aleksandra, mijn eerste boek, waar ik rond 2016 ècht aan begon op een forteiland in Utrecht, in een atelier dat uitkeek op het water. De muren om mij heen waren beplakt met familiefoto’s, prints van geschiedkundige foto’s, blauwdrukken van nooit afgemaakte bouwwerken en post-it’s vol feiten. Ik zocht naar talloze verbanden tussen het heden en verleden, zwierf rond tussen absurdistisch grote bouwwerken en compleet getikte dictators. Ik verlang terug naar die tijd, de tijd van een eigen universum, nog door bijna niemand aangeraakt, behalve mijn redacteur die af en toe langs kwam op het eilandje met een OV-fiets en met mij tussen die muren zat.

Om langzaam terug te kunnen keren naar een dergelijke schrijfstatus, kocht ik begin januari twee nieuwe notitieboeken en vroeg ik er nog meer cadeau voor mijn verjaardag. Blanco pagina’s, gelinieerde bladzijden. Lege vlakken waar ik mijn denk- en wroetwerk van de afgelopen vier jaar op kwijt kan. Ik heb al pagina’s aan research, ik heb al foto’s, al plaatsen, blauwdrukken, getuigenissen, archiefstukken, persoonslijsten en, belangrijkst van al: een idee. Nu moet ik op zoek naar logica, naar lijnen en verbanden - beelden waarvan ik het onderbuikgevoel heb dat ze bij elkaar horen, maar waarvan ik nog niet goed begrijp hoe. Het kost tijd om patronen te zien, het kost tijd om patronen op te bouwen op papier. En het kost tijd om mensen in de patronen neer te plempen, als dat gele poppetje op Google Maps, dat je aan een armpje op kan tillen met je muis en boven een straat naar beneden kan laten vallen, om vervolgens opeens alles van dichterbij te zien, te kunnen wandelen en op ontdekkingstocht te gaan.

Ik heb altijd geworsteld met personages. Met de binnenkant van mensen. Tot nu toe maakte ik - voor mijn gevoel - literatuur (en theater en VR) die als een documentaire camera door de ruimte bewoog, verhalen met personages die bekeken, hervertelden of aan wie iets verteld werd. Personages die handelden, toekeken en praatten, maar geen al te grote, diepe binnenwereld hadden. Voor mij ligt de uitdaging in mijn volgende boek hier: ik wil twee personages ten tonele brengen met een rijke, geloofwaardige binnenwereld, een waardoor je begrijpt waarom ze IN GODSNAAM AAN HET DOEN ZIJN wat ze aan het doen zijn, want dat weet ik al wel: het plot waar ik over nadenk zal van een van de personages vragen om een totaal achterlijke keuze te maken (tenminste, dat denk ik nu hè, wie weet wat er aan het einde van de rit op papier staat en naar de drukker rolt), een onomkeerbare keuze. Achterblijven in het verleden, zal ze. Omdat ze stronteigenwijs is. En vindt dat ze altijd gelijk heeft. En dat gelijk hebben belangrijker is dan een privé-leven opbouwen. En omdat ze vindt dat er bepaalde dingen gered moeten worden - manuscripten van auteurs die weldra geëxecuteerd zullen worden. Dus kiest ze ervoor om bijna honderd jaar terug in de tijd te blijven, om daar een voor haar bijna heilige missie te vervullen - logisch toch? Deze keuze resulteert natuurlijk in heel veel denktijd voor deze van zichzelf overtuigde mafklapper. En dan is de vraag voor mij: wat doe ik met haar denktijd? Hoe schrijf ik die?

researchmateriaal: geheime dienst berichten over de situatie in Charkiv, een stad die een locatie van mijn volgende roman zal zijn

Ik weet waar ik haar heen wil hebben, ik wil haar laten reizen door een tussenoorlogs Europa, door een door Stalin geterroriseerd Oekraïne, richting het westen, waar de knokploegen groeien en leiders denken dat het nog wel goed zal komen. Hoe beweegt iemand door zo’n tijd? En hoe neemt zij haar eenentwintigste-eeuw-millennial-bagage daarin mee? En hoe heeft zij een vader die dan opeens niet meer bestaat - want ze is in het verleden, die hele man is nog niet geboren! En wat doe je dan? Met wie praat je? Wat is thuis dan? Is het verlangen de grote complexe geschiedenissen beter te kennen dan je eigen geschiedenis te maken niet een totaal gestoorde keuze? (Ik zou zeggen, ja.) En hoe kan je als lezer toch van haar gaan houden - of haar haten, in ieder geval zou emotionele betrokkenheid gewenst zijn. En hoe kan je willen dat het boek haar een tweede kans geeft? Hoe kan ik dat orkestreren?

Anyway. Ik dacht: laat ik eens een bericht aan je sturen over waar ik mee worstel en aan schaaf in mijn hoofd (bijna dagelijks) in de stroop van de dagen, terwijl ik mijn wereld na hele volle jaren weer kleiner probeer te maken. Zo klein dat de wereld van mijn volgende roman steeds groter kan worden. En ik een antwoord kan vinden op deze vragen. Want daar heb ik heel erg veel zin in.

Liefs,

Lisa

P.s. ik schreef een openingstekst voor het Writers Unlimited Festival, dat dit weekend te lezen is in Standaard der Letteren. HIER kan je het stuk - over Russisch imperialisme en intiem imperialisme - lezen.

P.s. 2 ik zag op IDFA de documentaire 2000 Metres to Andriivka. Deze documentaire, gemaakt door de mensen van 20 Days in Mariupol, over hoe Oekraïense soldaten het totaal vernietigde dorpje Andriivka proberen terug te veroveren is waanzinnig imposant gefilmd. Niet voor de weak of heart, maar toch wil ik ‘m tippen. De documentaire draait nu in Nederlandse bioscopen. Ga ‘m checken. https://www.2000meterstoandriivka.com