Gevangen tussen Congo en Nederland

Ik had zoveel zin om vorig weekend mijn nieuwe essay in Trouw te delen. Over hoe ik in Oeganda geconfronteerd werd met mijn witheid. Een pijnlijke analyse over armoedetoerisme, en de vraag hoe wij rijke noordelingen kunnen verbinden met het mondiale Zuiden.

Maar het lukt me niet om mijn werk op sociale media te promoten. Omdat mijn geboortestad Uvira, in het Oosten van Congo, weer een toneel werd van vechtende mannen met machinegeweren. Mijn broertjes stuurden hun laatste testament naar mij. Uit angst voor het eindeloze geluid van wapens die zij hoorden. M23 - gesteund door Rwanda, en als je het mij vraagt door Nederland - wakkerde dagenlang hun angst aan, terwijl ze zich schuilhielden in huis. Mijn hele familie is verscheurd. Al mijn vrienden leven in angst. Hun hoop op een betere toekomst is voor de zoveelste keer van hen ontnomen.

Ondertussen leef ik hier in het land waar ik als professional het podium betreed. Ik faciliteer moeilijke gesprekken, leid masterclasses, en vooral: ik leid een gezin. Mijn vrouw en vier kinderen rekenen op mij. Mijn opdrachtgevers rekenen op mij.

Als spreker bij de opening van het academisch Jaar van de Universiteit voor Humanistiek, op uitnodiging van prof. dr. Menno Hurenkamp .

Het is ook een leven vol overdaad hier. Gekenmerkt door Black Fridays, pakjesavond en kerstcadeaus. Door protesten tegen AZC’s, tegen de zogenaamde gelukszoekers die het eigen welvaart bedreigen. Door een politieke partij die de portemonnee van Nederlanders wil vullen. Door collega’s die pleiten voor solidariteit - nationaal én internationaal - en daarvoor als extremisten worden afgeschilderd.

Ik leef een gespleten leven.

Een deel van mij bevindt zich in een land waar mensen het zich kunnen veroorloven om met de politieke tegenstander het gesprek te vermijden of af te kappen. Door een talkshow uit te lopen, een formatietafel te verlaten. Een ander deel van mij bevindt zich in een land waar mensen niets anders willen dan in plaats van de taal van kogels, woorden in te zetten. En van elkaar te horen: wat heb jij van mij nodig zodat ik in alle rust mijn kinderen hier kan zien opgroeien?

In het gesprek over migratie en de toegevoegde waarde van migranten wordt de third culture kid als toonbeeld aangehaald. De Obama’s en Mamdani’s van deze wereld. Voorbeelden van mensen die het vermogen beheersen om zowel de cultuur van hun ouders als de cultuur van hun nieuwe land te mengen, en vanuit daar verbinding aan te gaan. De migrant als gids in tijden van onzekerheid - ik heb er regelmatig over geschreven en gesproken.

Maar in dit gesprek wordt de pijn en het leed van mensen met mijn achtergrond niet gezien. Mensen die niet uit een gegoed milieu komen, zowel in hun land van afkomst als in hun land van aankomst. Wij zijn geen diplomatenkinderen. Onze ouders waren geen journalisten. We hebben weliswaar een rijkdom aan ervaring, maar zowel in ons land van afkomst als in ons land van aankomst behoren wij tot de marges.

En nu vechten weer mannen met machinegeweren, aangestuurd door andere mannen in pakken in hoofdsteden over de hele wereld. Dat is vaker een aanleiding voor een stilstand. We missen dan het vermogen om het werk waar we trots op zijn te delen. We houden ons klein. In schaamte. En onze pijn en tranen blijven onzichtbaar.

Daarom deze oproep.

Laten we in onze samenleving en binnen onze organisaties een zachte bedding creëren voor mensen die om allerlei redenen soms verlamd raken. In mijn geval is het de oorlog in Congo. Maar genoeg andere mensen in Nederland en elders in de wereld kampen met vergelijkbare gevoelens. Verlies, trauma, machteloosheid. Het zijn geen uitzonderingen - het zijn levens die naast de onze bestaan, vaak onzichtbaar.

Een zachte bedding betekent: ruimte geven om stil te vallen zonder dat iemand zijn positie verliest. Het betekent: vragen stellen in plaats van aannames maken. Het betekent: erkennen dat niet iedereen het privilege heeft om door te gaan alsof er niets aan de hand is.

Het betekent zien dat sommigen van ons leven met één been in een land van overdaad, en het andere in een land van overleven. En dat die spanning niet op te lossen is, maar wel gezien mag worden.