Het meest complete overzicht, een oproep & twee keer Toorop - Editie #174

Welkom bij de 174ste editie van de Haagse School Nieuwsbrief.

Soms openbaart de kunstgeschiedenis zich niet in een voltooid schilderij, boek, of tentoonstelling, maar juist in een een vluchtige schets of een ambitieus plan dat het niet haalde.

Verderop komt het verhaal over de Duits-Nederlandse kunsthistoricus Wilhelm Martin (Quakenbrück, 1876 - Den Haag, 1954) aan bod. Hij werkte tussen 1913 en 1919 aan een uitputtende catalogue raisonné van veertien exponenten van de Haagse School. Het project kwam mede tot stand in opdracht van kunsthandel E.J. van Wisselingh & Co. Een gegeven dat de selectie onvermijdelijk kleurt; enkele kunstenaars, onder wie Breitner en Bauer, stonden immers op de loonlijst van de kunsthandel. Maar juist daardoor is het een verhaal dat goed past in de traditie van de Haagse School, waarin kunst en handel onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Wilhelm Martin mikte hoog. Hij streefde ernaar een ‘moderne Smith’ te creëren, verwijzend naar John Smith (1781-1855) die oeuvrecatalogi schreef over de zeventiende-eeuwse Hollandse meesters. De Eerste Wereldoorlog doorkruiste echter Martin’s plannen; de publicatie verscheen nooit. Wat resteert is een monumentale hoeveelheid documentatie die – gelukkig – in het bezit is van het RKD, waar men er onderzoek naar deed en er een mooi artikel over publiceerde.

Het lezen over dit onvoltooide project bracht mij ook terug bij het werk dat er wel is: Bijvoorbeeld Hollandsche Schilderkunst in de XIXde eeuw van G.H. Marius. Sinds de eerste editie van 1903 geldt het als het meest volledige en levendige overzicht van de schilders van de Haagse School in hun hoogtijdagen.

In 1917 vonden Marius en Martin elkaar tijdens het schrijven van een gezamenlijke monografie over Johannes Bosboom. Kort voor Marius’ overlijden in 1920 verscheen een herziene editie van Hollandsche Schilderkunst in de XIXde eeuw, voorzien van een voorwoord door Martin. De versie op de foto – mijn exemplaar uit 1903 – voelt daarmee ineens minder compleet.

VENDUE NEXTDOOR DEN HAAG - Part 1 | 2 maart - met Valkenburg, Markus, Willem Weissenbruch, Simon Maris, koeien door W.G.F. Jansen, Barend Brouwer en een bloemstilleven door Louis Hartz. Check hier. Part 2 Premium | 3 maart - met Van Vuuren, Brouwer, J.H. Weissenbruch, Stroebel, een zomerlandschap met een huisje aan het water door Willem Elisa Roelofs, Martens, Hartz, Houtman, Van Wijngaerdt, Rip, Willy Sluiter, Briët, Bogman, Morel II en een herder met kudde door W.G.F. Jansen. Check hier.

ADAMS AMSTERDAM AUCTIONS – tot 9 maart – NRC Art below € 5.000 – met Blommers, Willem Maris, Poggenbeek, Scherrewitz en een molen door Willem Weissenbruch. Check hier.

ZUYDWAL VEILINGEN HUIZEN - Voorjaarsveiling - 23 maart - Catalogus binnenkort online. Meer informatie hier.

VEILINGHUIS ALD FRYSLAN WOMMELS - De eerstvolgende veiling vindt plaats van 23 maart tot en met 27 maart. De kijkdagen zijn in het weekend voorafgaand aan de veiling. Meer informatie hier.

VEILINGHUIS ONDER DE BOOMPJES LEIDEN - Kunst & Antiekveiling - Catalogus online: 14 maart. Kijkdagen: vrijdag 20 t/m maandag 23 maart. Veilingen sluiten vanaf maandag 23 t/m woensdag 25 maart. Meer informatie hier.

VENDUHUIS ELAND ‘S GRAVELAND - Voorjaarsveiling - maart - Catalogus online: 18 maart. Kijkdagen: 26 t/m 29 maart. Veilingen: vanaf 30 maart. Check hier.

In november opent het vernieuwde Westlands Museum in Honselersdijk met een grote tentoonstelling over de veelzijdige kunstenaar Anthonie van Teijn (1863-1943). Deze joodse slagerszoon uit Naaldwijk volgde zijn schildersopleiding aan de Academie in Den Haag. Hij werd al op jonge leeftijd geïnspireerd door de Haagse School en had contact met Jozef Israëls, Weissenbruch en de gebroeders Maris. Ook was hij bevriend met de broers Van Gogh.

In 1892 vertrok hij naar Parijs waar hij zich in het bruisende kunstenaarsmilieu volledig thuis voelde. Hij exposeerde regelmatig in de Salon en verzorgde aquarellen voor onder meer uitgaven van Verlaine. Hij werkte als schilder, aquarellist, boekversierder, tekenaar en ontwerper. De laatste jaren van zijn leven bracht hij door in Nederland.

Op zoek
Gastcurator Roald van Elswijk, die onderzoek doet naar Van Teijn, en conservator Marjonne Kube van het Westlands Museum komen graag in contact met verzamelaars die werk van Van Teijn zouden willen uitlenen. Ook suggesties en tips zijn van harte welkom. U kunt hen bereiken via e-mail: marjonne@westlandsmuseum.nl, of telefonisch op 0174-621084.

In De Mesdag Collectie is de tentoonstelling Isaac Israëls. In de ban van Van Gogh te zien. De expositie belicht de bijzondere vriendschap tussen Isaac Israëls en Jo van Gogh-Bonger.

Tussen 1895 en 1897 ontwikkelden Israëls en Van Gogh-Bonger een hechte band. De weduwe van Theo van Gogh en schoonzus van Vincent van Gogh, beheerde diens nalatenschap en leende Israels meerdere schilderijen uit. Geïnspireerd door Van Goghs verwerkte Israels iconische motieven – zoals Zonnebloemen, De slaapkamer en Het Gele Huis – in minstens zeventien van zijn eigen schilderijen. Hij sprak zelf speels over ‘vincenten’ wanneer hij aan deze schilderijen werkte.

De tentoonstelling toont tien schilderijen waarin de werken van Van Gogh op de achtergrond figureren, naast portretten van Jo en haar zoon Vincent Willem. Daarnaast is een selectie te zien uit ruim honderd brieven die Israels aan Van Gogh-Bonger schreef. Deze persoonlijke correspondentie, vol humor en reflectie op kunst en vriendschap, biedt een zeldzaam inkijkje in hun behoorlijke intieme relatie. De brieven zijn digitaal ontsloten door Hans Luijten, senior onderzoeker bij het Van Gogh Museum. De tentoonstelling was eerder te zien in het Van Gogh Museum en is nu tot 6 juni in Den Haag te zien. Meer informatie hier.

In Museum Villa Mondriaan is de tentoonstelling Zij aan Zij | Mondriaan in dialoog te zien. De expositie plaatst vroege werken van Piet Mondriaan letterlijk naast die van zijn tijdgenoten – onder andere Breitner, Isaac Israels, Suze Robertson – en laat zo zien hoe zijn kunstenaarschap zich ontwikkelde.

Door werken zij aan zij te presenteren, worden overeenkomsten en verschillen in stijl, techniek en onderwerp zichtbaar. De zorgvuldig samengestelde combinaties maken inzichtelijk hoe Mondriaan zoekt, leert en experimenteert, en hoe zijn beeldtaal zich geleidelijk losmaakt van de traditie. De tentoonstelling toont Mondriaan voor de abstractie, als een ambitieuze en nieuwsgierige kunstenaar die vanuit Winterswijk zijn weg vond naar een radicaal nieuwe beeldtaal. Nog te zien tot 11 oktober. Meer informatie hier.

Voor het tijdschrift Rode Haring schreef Caroline Schuurman een artikel naar aanleiding van haar lezing in de Lutherse Kerk in Amsterdam. In deze lezing stond een hoofdstuk centraal uit haar masterscriptie Cultuurwetenschappen, getiteld ‘Lizzy Ansingh. De inbedding van een kunstenares in een door mannen gedomineerd kunstveld’.

In het artikel laat zij zien hoe Lizzy Ansingh zich begin twintigste eeuw als kunstenaar positioneerde binnen een kunstwereld waarin mannen de dominante rol speelden. Door aandacht te besteden aan haar netwerk, haar professionele strategieën en haar zichtbaarheid in tentoonstellingen en publicaties, wordt duidelijk hoezeer haar kunstenaarschap verweven was met de sociale en institutionele structuren van haar tijd. Het artikel is inmiddels gepubliceerd en te lezen via rode-haring.nl

Evelien de Visser en Marie Mundigler deden onderzoek naar de kunsthistoricus Wilhelm Martin, onder meer oud-directeur van het Mauritshuis en het Mesdag Museum in Den Haag. Hij liet een fascinerende, onvoltooide catalogue raisonné van de Haagse School na. De resultaten van het onderzoek werden onlangs gepubliceerd in Oud Holland en zijn hier te lezen.

Tussen 1913 en 1919 werkte Wilhelm Martin (1876–1954) aan een ambitieus overzichtswerk van de belangrijkste kunstenaars van de Haagse School. Hij wilde een ‘moderne Smith’ creëren, verwijzend naar John Smith (1781–1855), die oeuvrecatalogi samenstelde van oude Nederlandse meesters. Hoewel Martins publicatie nooit is verschenen, werpt het omvangrijke en zorgvuldig gestructureerde materiaal dat hij naliet – grotendeels bewaard in de collecties van het RKD – nieuw licht op de kunstmarkt van zijn tijd.

“In 1949 schonk Martin het onderzoeks­materiaal dat hij voor het catalogue raisonné had verzameld. Het betrof een omvangrijk archief met circa 4.000 foto’s en reproducties, 600 negatieven, krantenartikelen, catalogi en boeken, evenals 23 kaartenbakken met honderden fiches met informatie over afzonderlijke kunstwerken.”

In hun artikel laten Evelien de Visser en Marie Mundigler bovendien zien dat Martins fotografische reproducties vandaag de dag een waardevolle bron vormen voor onderzoek naar herkomst van schilderijen. Zo krijgt zijn onvoltooide project alsnog een actuele betekenis binnen de kunstgeschiedenis.

Suzanne Veldink, conservator van het Singer Museum in Laren, en samensteller van de tentoonstelling ‘De werelden van Jan Toorop’, was te gast bij het programma Opium op NPO Klassiek. In gesprek met presentator Annemieke Bosman vertelde zij over het bijzondere vermogen van Jan Toorop om mensen aan zich te binden.

Toorop stond bekend als charismatisch, sociaal vaardig en als een opvallende verschijning in het negentiende-eeuwse Amsterdam, Den Haag en Brussel. Met zijn internationale netwerk fungeerde hij als een belangrijk doorgeefluik voor vernieuwende kunststromingen. Tegelijkertijd wist hij jonge Nederlandse kunstenaars, onder wie Floris Verster, te introduceren in België en Frankrijk en hen daar aan erkenning te helpen. Het hele gesprek is hier terug te luisteren, meer informatie over de tentoonstelling ‘De werelden van Jan Toorop’ in Museum Singer Laren hier.

In het Stadhuismuseum Zierikzee is momenteel de tentoonstelling Schouwen-Duiveland door de ogen van Herman Heuff te zien met schilderijen en etsen die Hermanus Davinus Heuff (1875–1945) maakte van het landschap van Schouwen-Duiveland en van Zierikzee.

Heuff kwam uit Den Haag en begon zijn loopbaan als ambtenaar bij het Ministerie van Financiën, maar koos uiteindelijk voor het kunstenaarschap. Hij volgde avondlessen aan de Haagse Academie, onder meer bij Floris Arntzenius. Zijn band met Schouwen-Duiveland was persoonlijk en blijvend. In 1904 trouwde hij in Zierikzee en via de familie van zijn vrouw verbleef hij regelmatig in de lichtwachterswoning De Verklikker bij Haamstede. De duinlandschappen, oude gebouwen en zeilschepen vormden een terugkerende inspiratiebron. In 1927 exposeerde hij al in Zierikzee met werk dat hij naar het Schouwse landschap maakte.

Ook nadat hij begin jaren dertig blind werd, bleef Heuff actief als kunstenaar; hij legde zich toe op keramische plastieken. De tentoonstelling brengt een selectie samen van zijn werk dat op en rond Schouwen-Duiveland ontstond. Nog tot en met 6 mei. Meer informatie hier.

Bekijk de volledige post op Instagram hier.

𝗘𝗲𝗻 𝗺𝗼𝗻𝘂𝗺𝗲𝗻𝘁𝗮𝗮𝗹 𝗺𝗲𝗲𝘀𝘁𝗲𝗿𝘄𝗲𝗿𝗸 𝗼𝗽 𝗿𝗲𝗶𝘀 | Van 8 februari tot 8 juni 2026 presenteert Museum Jan Cunen in Oss de tentoonstelling 'Willem van Konijnenburg. Vanuit Chaos'. Uit de Rijkscollectie RCE stelden we hiervoor meerdere bruiklenen ter beschikking, waaronder 'Verbi Divini Inspiratio (De inblazing van het Goddelijke Woord)'. Het doek uit 1925 is maar liefst 6 bij 2 meter en het grootste werk dat Van Konijnenburg (1868–1943) ooit maakte. Het schilderij kwam in 1964 via een nalatenschap in de Rijkscollectie.

Lees meer over dit enorme kunstwerk in de blog 'Een monumentaal meesterwerk op reis' en bekijk de korte video over het bijzondere transport van depot naar museum.

Lees de blog > https://lnkd.in/eSvAR8Fa

De blog is geschreven door Caroline Daams, conservator Kunstcollecties bij de RCE. De beelden zijn gemaakt door Jarno Pors (RCE) en Pip Henzen (Henzen Productions).

Bekijk de volledige post op LinkedIn hier.

Werken van Haagse School schilders zijn te koop voor iedereen: van €100.000.000,- tot €100,- Van veilinghuis tot Marktplaats. Elke editie treft u hier een werk dat te koop wordt aangeboden of recent is verkocht.

Een zeldzaam stadsgezicht van Cornelis Springer (1817 – 1891) is recent opgedoken bij een veiling in Oostenrijk. Kunsthandelaar Frank Buunk herkende het tafereel onmiddellijk als Zutphen, onder meer aan de karakteristieke opening in de Wijnhuistoren.

Springer verkocht het schilderij in 1872 voor 700 gulden aan de Belgische gebroeders Van der Donckt, waarna het uit beeld verdween in een particuliere collectie in Praag. Het schilderij is dan ook nooit eerder op de Nederlandse markt of op een tentoonstelling te zien geweest. Volgens conservator Christiaan te Strake van Musea Zutphen is de combinatie Springer en Zutphen een ‘gouden combi’. Hoewel Springer bekendstond om zijn nauwkeurige weergave van historische architectuur, nam hij soms artistieke vrijheden om tot een romantisch en herkenbaar stadsbeeld te komen. Van Zutphen zijn vooralsnog vier schilderijen van Springer bekend. In twee daarvan speelt de Wijnhuistoren een prominente rol. Een vergelijkbaar werk werd enkele jaren geleden geveild voor 350.000 euro. Kunsthandel Simonis & Buunk heeft zich bereid verklaard het werk tijdelijk uit te lenen aan een museum, zodat het publiek het kan bewonderen. Het is ook te koop voor een bedrag van 215.000 euro. Meer informatie hier.

*disclaimer - Bij twijfel wordt eventueel een kanttekening geplaatst aangaande de echtheid van getoonde werken, echter in geen geval wordt echtheid gegarandeerd, dwz ook niet wanneer er geen kanttekening geplaatst is.

Het boek De schilders van Den Haag (WBOOKS, 2025) maakte ik samen met kunsthistoricus Werner van den Belt. Licht, lucht en water vormen het onmiskenbare decor voor de schilders van Den Haag. Van de Haagse School tot abstracte vernieuwers in de twintigste eeuw; achter de duinen ontstaat de kunst niet uit het rumoer van de stad, maar in een voortdurende dialoog met de zee. Nu verkrijgbaar in de boekhandels of online hier (via WBOOKS) of hier (via Bol.com).