Jesus hay John, John hay Jesus?

.

Từ Ma trận tới Justin Bieber, John, và Jesus ..

TL; DR: Vốn viết ngay sau Đại hội lần 3 xem Ma trận, dưng phải đợi series No country for old men xong mới đăng.

Cho những ai thích phim ảnh, văn học, ca nhạc, … aka mọi thứ liên quan tới văn hoá nghệ thuật và tôn giáo.

Đi đại hội xem Ma trận về, mọi người mới chém là Keanu Reeves quá hợp vai Neo aka người được chọn, vốn lấy cảm hứng từ câu chuyện Chúa Jesus; rằng Keanu có khuôn mặt quá Chúa.

Thật ra Neo trong phim đúng là ngụ ý về Jesus thật, và xưa tôi cũng thấy Keanu có ngoại hình mà Tây vẫn gọi là điển hình mặt chúa, thanh tú, gò má cao, má phẳng hơi hóp, mũi dài, môi hơi mỏng, vv. Chưa kể dạo về sau anh này còn thích để tóc dài râu ria xồm xoàm trông càng cảm giác giống Chúa.

.

Nhưng đến một lúc nào đó tôi nhận ra: Không, Keanu không hẳn mang phong vị của Jesus. Ngoại hình thì giống, thần thái cũng giống, nhưng phong vị thì không phải. Tại sao không có phong vị Jesus mà hay đóng vai ẩn ý Jesus cũng không mâu thuẫn, là vì Jesus trong phim ảnh giờ vốn cũng được cánh làm phim chủ đích để không mang phong vị chuẩn xác của Jesus.

Keanu, hay Jesus trên phim ảnh giờ, thực chất mang phong vị của Saint John the Baptist (Thánh Gioan Tẩy Giả).

Lần đầu tiên tôi nhắc về khái niệm nhân vật Saint John là ở bài viết về Ký sinh trùng- Vẫn mùi của Chúa trong đó lần đầu tôi giới thiệu thuyết nói về sự thay thế và tiếm ngôi của Jesus với John (one dying, one rising).

Như vậy là cậu bé Da-song đã sinh đúng ngày Hạ chí. Nhưng sinh ngày Hạ chí thì có ý nghĩa gì ở đây?

.
Nhớ lại, Công giáo được nhiều người coi là mượn ý tưởng từ các tôn giáo thờ mặt trời, nên các vận động của mặt trời cũng sóng đôi nhiều điển tích trong Công giáo.

John sinh vào Hạ chí (xấp xỉ 22/6), ngày dài nhất năm, cũng nghĩa là từ đó trở đi ngày ngắn dần. Còn Jesus sinh vào Đông chí (xấp xỉ 22/12), ngày ngắn nhất năm, tức là từ đó trở đi ngày dài thêm. Liên quan đến hai ngày sinh này, Kinh Thánh có những dòng như sau:

“He must increase I must decrease”

Với “He” chỉ Jesus và “I” là lời từ John.

Câu nói trên, trùng hợp với vận động của Mặt trời, còn có thể hiểu là: Ảnh hưởng của John sẽ giảm dần, để ảnh hưởng của Jesus được tăng lên. Điều này cũng phù hợp với các diễn biến của Công giáo. John ban đầu cũng được coi như một lãnh tụ tinh thần, một nhà tiên tri là hậu nhân của tiên tri Elijah, nhưng ông luôn từ chối nhận là Đấng cứu thế, John còn chính là người loan báo sự giáng lâm của Jesus và rửa tội cho Jesus để sau này trở thành Đấng cứu thế duy nhất và thực sự. John từng nói “Ta rửa tội cho các người bằng nước, nhưng Ngài đến sau ta đây, toàn năng hơn ta, người ta chẳng xứng nâng gót, sẽ còn rửa tội cho các người bằng Thánh Linh và lửa”. Thực tế thì theo Tân Ước, nhiều môn đồ của John về sau cũng trở thành môn đồ của Jesus.

Nhưng cũng chính từ các chi tiết tôn giáo trên, có nhiều thuyết lại phỏng đoán vài thứ ít đẹp đẽ hơn. Theo đó, trong lịch sử John là lãnh tụ tinh thần thực sự, nhưng rồi Jesus xuất hiện và tranh chấp ảnh hưởng với ông, cuối cùng lập ra tôn giáo mới. Tức là, ở đây không phải chuyện nhường ngôi, mà thực chất là tiếm ngôi, chuyển giao quyền lực không phải hoà bình mà thực chất qua tranh đoạt. Cũng nghĩa là, câu nói Increase Decrease hay các diễn biến John rửa tội Jesus do đó chỉ là hình thức của Công giáo viết lại lịch sử để chuẩn hoá chuyện đến sau mà về đích trước của Jesus so với John mà thôi.

sau này tôi tiếp tục phân tích thêm về Saint John ở chuỗi Kwangya Escape của aespa:

Và đứa trẻ lớn lên và có được tinh thần mạnh mẽ; và cậu sống trong hoang dã cho đến khi công khai trở về Israel.

Câu này mô tả về thời niên thiếu của thánh John, anh em họ của Jesus, người về sau sẽ rửa tội cho Jesus.

Khi John được 6 tháng, Herod Đại đế mở cuộc lùng giết mọi trẻ con dưới 2 tuổi để truy lùng Jesus khi đó mới sinh và được tiên tri là “vị vua mới sinh của người Do Thái”. John do đó chắc chắn cũng cần chạy trốn như Jesus. Tuy Kinh Thánh không nêu chi tiết việc này, nhưng Phúc âm của thánh James mô tả:

Elizabeth (mẹ của John) đem đứa bé trèo lên một ngọn đồi nhưng không thấy chỗ trốn. Không thể leo lên cao hơn, bà than lớn: Hỡi ngọn núi của Chúa, xin người hãy đón nhận bà mẹ và đứa trẻ. Đột nhiên núi tách làm đôi cho Elizabeth bước vào, ánh sáng bao quanh mẹ con họ. Bởi vì thiên sứ đã luôn ở bên và không ngừng quan phòng cho cả hai.

Như vậy là từ bé John đã sống trong núi. Kinh Thánh tả tiếp khi John lớn lên trở về Jerusalem, ngài mặc bộ quần áo làm bằng lông lạc đà đi cùng thắt lưng da, sống một cuộc sống khổ hạnh, ăn thức ăn là châu chấu và mật ong rừng.

.

Tuy nhiên, khi đọc đủ nhiều về C và antiC thì ta nói chung sẽ phân biệt được những thứ giống nhau mà lại rất khác nhau, giữa 7 và 6, hay những thứ “tưởng dzậy mà ko phải vậy”.

Jesus trong Kinh Thánh có 1 đặc điểm tối quan trọng mà ở đây thiếu vắng:

Saint John bị hại chết.
Jesus cũng bị hại chết. Nhưng Jesus sẽ được phục sinh. Jesus sẽ sống lại từ cái chết.

Câu truyện về Jesus sẽ luôn là một câu truyện có đỉnh cao (climax).

Đến đây sẽ thấy, nhân vật duy nhất trong Kinh Thánh mà thoả mãn đầy đủ đặc điểm: nhạy cảm mong manh, dám khát khao truy cầu sự thật, dám nói sự thật, song kết cục lại chết oan ức, sẽ không phải Jesus, mà chỉ có thể là Saint John the Baptist.

Về mặt ngoại hình và vai trò có thể thấy John và Jesus có nhiều điểm tương đồng, cũng chưa chắc ngẫu nhiên khi vẫn có thuyết cho rằng Kito giáo mượn chuyện John làm chất liệu tô vẽ cuộc đời Jesus. Nhưng bạn vẫn sẽ thấy có khác biệt nhỏ về phong cách.

John có một vẻ vừa nhạy cảm hơn, vừa hoang dã hơn. Còn Jesus thì vừa cứng cáp hơn, vừa điềm đạm hơn. Và chính khác biệt nho nhỏ này đã làm nên khác biệt lớn lao trong diễn biến cuộc đời của cả 2.

Về mặt thẩm mỹ nghệ thuật, dư luận sẽ yêu thích John hơn. Một phần giống như yêu thích một viên ngọc mang một vết xước nó vô tình làm cho mọi thứ trở nên quý giá chính là bởi vì chúng mong manh vô thường. Niềm yêu thích này là một hỗn hợp của hân thưởng và che chở. Mà Keanu, với ánh nhìn ngây thơ như một chú cún con đi lạc với đôi mắt ươn ướt khiến người ta chỉ muốn bế về nhà chăm sóc, thì lại khá khớp với hình ảnh này.

Tuy nhiên nếu chọn một lãnh tụ có khả năng dẫn dắt, thì sẽ là Jesus Christ. Bớt mong manh hơn cùng nhiều kiên định hơn. Nói chung là một hỗn hợp của dịu dàng và uy nghi, của bạo liệt và tinh tế. Bởi Jesus không chỉ phục sinh trên thập giá, thăng thiên gặp cha trời, mà về mặt lịch sử, hình mẫu nhân vật này còn có khả năng phục chúng và giáo hoá, hiện thực hoá được tầm nhìn và xây nên tôn giáo đông tín đồ nhất thế giới.

Jesus có lúc gầy guộc khẳng khiu bị đóng đinh câu rút trên thập giá, nhưng cũng chính Jesus là người cưỡi con ngựa trắng, mắt phóng ra lửa, là Lords of Lords, Kings of Kings, từ trên trời phóng xuống như một dòng thác, để lạnh lùng ném con quái thứ nhất, hiện thể của Satan vào hồ lửa nghìn năm. Để làm những điều đó, cần một nội tâm chắc chắn. Trong khi Saint John đã bị hại chết bởi Herod Đại Đế và Salome, một dạng nguyên mẫu của bạo chúa cùng cô điếm thành Babylon, thì Jesus với sự công chính thịnh nộ và sức mạnh khủng khiếp thì ngược lại, sẽ ra tay trừng trị cả cô điếm thành Babylon lẫn cả con quái thứ nhất mà cô nàng này phục tùng cấu kết. Jesus không chỉ luôn là một vị chúa hiền từ, có lúc còn là cả một vị chúa cuồng bạo.

Cho nên cũng có thể người ta nói đúng, người xây dựng hình tượng Jesus quả có từng dựa trên hình ảnh Saint John. Nhưng chính cái nét cọ bổ sung thêm sự uy nghi kiên cường ở đoạn chót, thứ tưởng chỉ nhỏ bé như là sự khác biệt giữa 6 và 7, thực chất mới là điểm mấu chốt giúp Jesus thu hút được niềm tin của nhân loại, để từ đây dựng nên di sản đồ sộ 2000 năm của Kito giáo.

Và theo cách ấy, xanh bắt nguồn từ lam song sẽ thắm hơn lam. Kito giáo đồng ý là rất có thể vay mượn từ nhiều nguồn văn hoá tôn giáo thần thoại khác, Kito giáo đồng ý ko hẳn luôn là nơi sinh ra những ý tưởng nghệ thuật, độc đáo, sáng tạo nhất. Tuy nhiên, tôn giáo này lại chắc chắn biết cách để đóng gói các ý tưởng đó thành một sản phẩm hoàn chỉnh, với bao bì đẹp đẽ thân thiện, với chất lượng sạch nước cản, và đáp ứng yêu cầu đa số đám đông với giá thành hợp lý. Đây cũng chính là bí kíp sẽ được kế thừa ở những đứa con thành công nhất sau này của Kito giáo, chính là nền sản xuất văn minh công nghiệp và chủ nghĩa tư bản.

Nhân nói đến đây, lại nhớ tin rầm rộ trên feed mấy tuần qua, màn trình diễn của Justin Bieber tại Coachella 2026.

.

Dạo xưa xưa xưa nào đó, hồi tôi vẫn còn ở trên linkhay, có lẽ cách đây 15,16 năm, có một topic tranh luận gì đó về câu nói của Bieber: “Đôi lúc tôi nghĩ mình giống Kurt Cobain, tôi chính là the voice of this generation.” Đại đa số dân tình trong topic khi ấy đều cười nhạo phát biểu đó, đặc biệt là các bạn rock fan hẳn không thể nào tiêu hoá nổi cái mường tượng là Bieber, một cậu chàng trẻ con hát thứ nhạc mà họ vẫn coi là đường hoá học chỉ dành cho đám gái chanh cốm, lại có thể liên hệ gì với thần tượng của họ.

Nhưng riêng tôi khi ấy, lại không nghĩ vậy. Đầu tiên, tôi không hâm mộ Kurt Cobain nên không thấy quá nhạy cảm với so sánh này. Thứ hai, quan trọng hơn, dù ko theo dõi hâm mộ gì Bieber hay âm nhạc cậu ấy, tôi lại cảm thấy cậu bé này nói đúng. So với thế hệ cậu ấy, cậu ấy đang chính xác đóng vai của Kurt Cobain. Ngây thơ như thế, đầy hoang mang và tổn thương trước thế giới như thế. Có cái gì đó như gợi nhắc về tiểu thuyết On the Road của Kerouac, về những người trẻ khao khát tìm kiếm Khải Huyền nhưng hoang mang chưa biết tìm ở nơi nao.
(@tùng kissme còn nhớ đoạn tớ chém trên linkhay này khi đó ko?)

Tuy nhiên dù liên tưởng vậy, song ở thời điểm đấy, tôi chưa hiểu về truyền thông nghệ thuật giải trí đến độ có thể dự đoán ra được vế tiếp theo, đó là:

Justin Bieber rồi cũng sẽ vụn vỡ hệt Kurt Cobain.

Hệt Kurt Cobain. Hệt Chester Bennington. Hệt Edward Furlong. Hệt Macaulay Culkin. Hệt most of 27 Club.

Và hệt Saint John the Baptist.

Mong manh, được yêu mến, số phận bất hạnh, và để lại niềm thương tiếc khôn nguôi.

Những kịch bản số phận giống nhau đến độ cảm thấy như đúc từ cùng một khuôn. Và đều được lúc này lúc khác tôn lên như là IT boy, IT girl, icon of a generation.

Bạn nghĩ Justin đứng đúng giữa vòng đèn sáng bao quanh đầu kia chỉ là ngẫu nhiên ( :?

Bạn cũng nghĩ quầng sáng này và tư thế quay đầu này là ngẫu nhiên, đúng không?

.

Và đây là gì nếu không phải là một loại ám thị tập thể? Truyền thông cánh tả cùng giới showbiz đưa ra những hình mẫu mà bằng những cách công khai lẫn cả những cách ẩn ý muốn để giới trẻ tôn thờ ngưỡng vọng và phần nào đó sẽ sinh ra vô thức muốn noi theo, thế nhưng lại định sẵn kịch bản cho họ với kết cục sẽ luôn là hoang mang và lạc lối.

Tất nhiên không ai ở cái vai để nói là thương hại cho Justin Bieber, người kiếm 10M đô sau màn trình diễn ở Coachella. Người ta chỉ có thể nói rằng với nguồn lực ấy, tài năng thiên bẩm ấy, nếu tỉnh táo hơn, thì cậu bé ấy đã có thể có một kết cục tươi sáng và trọn vẹn hơn nhiều. Cũng như nhiều phiên bản Saint John khác, thì còn đâu được như Bieber, họ đã đâu còn sống sót để có mặt ở Coachella. Hào quang sân khấu chóng vánh sẽ không còn lại mãi, điều quan trọng là kiếm tìm hào quang thường nhật và thường hằng để chuẩn bị cho con đường dài phía trước.

Cho nên đúng mong manh thì làm người ta thấy thu hút, ngây thơ thì khiến người ta thấy nao lòng, và bi kịch thì luôn luôn làm lòng người muốn thổn thức.

Nhưng với tư cách của một cá nhân độc lập, trên cả quãng đường dài của tương lai mà ta cần sở hữu một nội tâm toàn vẹn để có thể tự mình nương tựa, thì có lẽ, một cuộc đời không cần tới kẻ nào thương xót vẫn là điều nên hướng tới hơn …