Khả năng tự nhận thức chỉ thật sự được phát triển khi ta chịu quan sát chính mình.

Khi bắt đầu hành trình thấu hiểu bản thân, chúng ta thường có xu hướng tìm câu trả lời qua những công cụ bên ngoài. Ở một mức độ nào đó, những công cụ này có thể gợi mở vài góc nhìn thú vị. Chúng giúp ta gọi tên một số khuynh hướng, cảm thấy được thấu hiểu, hoặc có thêm ngôn ngữ để diễn giải những điều vốn mơ hồ bên trong.

Nhưng chúng không thể thay bạn làm công việc hiểu chính mình một cách sâu sắc để đưa ra những quyết định đúng với con người mình.

Vì hiểu bản thân không phải là chọn một định nghĩa có sẵn rồi đặt mình vào đó. Nó cũng không phải một đáp án cố định, để khi bạn 20 tuổi hay 40 tuổi, nó vẫn đúng y như vậy.

Hiểu mình là một quá trình cập nhật liên tục. Bạn quan sát cách mình phản ứng, lắng nghe những điều mình né tránh, nhận ra những khuôn mẫu lặp đi lặp lại trong các mối quan hệ, trong lựa chọn, trong cách bạn yêu, sợ, giận, tổn thương và tự bảo vệ mình.

Carl Jung từng nhấn mạnh rằng con người không thể thật sự trưởng thành nếu chỉ nhìn vào phần sáng sủa, dễ chấp nhận của mình. Ta còn cần đủ thành thật để đối diện với những phần bị giấu đi: nỗi sợ, mặc cảm, ham muốn, tổn thương, sự ghen tị, cơn giận, hoặc những mâu thuẫn mà ta không muốn thừa nhận.

Quá trình đó không chỉ cần sự tò mò. Nó cần cả lòng can đảm. Không phải kiểu can đảm ồn ào, mà là khả năng ngồi lại với chính mình mà không vội né tránh, không vội biện minh, cũng không vội tìm một nhãn dán dễ chịu để thay thế cho những cảm xúc phức tạp đang diễn ra bên trong.

Việc mượn nhãn dán từ những công cụ có sẵn không sai. Nó có thể là điểm bắt đầu rất ổn. Nhưng nếu dừng lại ở đó, ta rất dễ nhầm cảm giác “được định nghĩa” với việc thật sự hiểu mình. Một chiếc nhãn, nếu được tin quá lâu, có thể khiến ta nhầm những khuôn mẫu cũ là bản chất cố định của mình. Khi đó, ta không còn dùng việc hiểu mình để thay đổi, mà dùng nó để biện minh cho việc đứng yên.

Vậy nên, thay vì luôn phụ thuộc vào một lời giải thích từ bên ngoài mỗi khi thấy mình rối ren, có lẽ ta cần quay lại đối thoại với chính mình: Vì sao điều này làm mình tổn thương? Vì sao mình cứ lặp lại cùng một kiểu lựa chọn? Vì sao mình luôn cố tỏ ra ổn? Vì sao mình sợ bị nhìn thấy bản chất thật sự của mình?

Không phải mọi câu trả lời đều có sẵn. Nhưng càng soi chiếu vào đời sống bên trong, bạn càng bớt phụ thuộc vào những định nghĩa vay mượn bên ngoài và dần sẽ đủ can đảm để tự định nghĩa chính mình.

By Flowable

Nếu bạn quan tâm chủ đề này thì có thể đọc thêm bài viết “Làm sao để rèn luyện khả năng tự nhận thức và ngừng lặp lại những sai lầm cũ?” của Flowable nhé!