Hallo allemaal! Deze week schreef ik weer twee blogs, over een leuk en vrolijk makend boek én over een niet-leuk, maar wel noodzakelijk boek. Natuurlijk heb ik ook de wekelijkse tip voor je!
De eerste blog is een Elly d’r Recensy en gaat over Zin van de dag van Stine Jensen uit 2025. Het is een prachtig uitgevoerde bundel filosofische quotes mét uitleg.
De tweede blog is ook een Elly d‘r Recensy. Iris Sommer, die ik nog ken van het uitstekende ‘De bacterie en het brein’, schreef eerder Haperende hersenen. Noodzakelijk om te lezen voor meer begrip van hersenaandoeningen, omdat het óók patiënten aan het woord laat.
Elly d’r Suggesty gaat deze week over Migratie: soorten aan de wandel van Roy Erkens, Jannes van Everdingen en Jelle Reumer uit 2026. Het gaat over biowetenschappen & maatschappij, met een interessante combi van auteurs.
Deze en al mijn voorgaande updates vind je ook in de Substack-app of op de Substack website. Kun je Binge-lezen of -luisteren!
Veel inspiratie toegewenst !
O ja, wil je een kijkje nemen op mijn website, of samenvattingen kopen? Leuk! Ga naar ESCIA.
Wil je mijn recensies én mijn privé-beslommeringen volgen? Minibiebs, duurzaamheids- en sociale-initiatieven waar ik aan meedoe, of mijn vakanties? Volg me dan op Quodari. Dat is het Nederlandse alternatief voor Facebook, zónder reclame en mét privacy.
Niet lezen, maar leven. Dit zei Maarten ’t Hart ooit: hij had altijd 1 á 2 boeken per dag gelezen, zijn leven weggelezen in plaats van te leven. Het is één van de citaten die filosofe Stine Jensen in haar tienerjaren verzamelde. En dat verzamelen doet ze nog steeds. In Zin van de dag uit 2025 presenteert ze 75 ‘levenswijsheden’ ter inspiratie, en om ons na te laten denken over welke zinnen wijzelf in ons leven volgen.
Ja, het boekje is inspirerend, maar ook leerzaam: Stine vertelt ons steeds iets over degenen die zo’n levenswijsheid verzonnen, en hoe het in haar eigen leven terugkomt. Of ze legt uit wat er precies mee wordt bedoeld en in welke context het werd gezegd. Het boekje zorgt ook voor een goed humeur, want het is prachtig uitgevoerd. Perfect om 75 dagen mee te beginnen!
… laat met de eerste ‘Zin’ de dag met iets anders dan een van de Zinnen van de dag beginnen: koffie. ‘Should I kill myself or have a cup of coffee?’ zou Albert Camus (ongetwijfeld in het Frans) gezegd hebben. Koffie staat voor Stine voor een klein geluksmomentje. Ik drink al lang geen koffie meer, en thee geeft me dat niet echt. Dus snel door naar de volgende: ‘Andermans hoofd is een waardeloze plek om als zetel voor waar geluk te dienen’, van Arthur Schopenhauer. Het gaat natuurlijk over onze gevoeligheid voor de complimenten en de kritiek van anderen. Het maakt je afhankelijk van die anderen, je woont in hun hoofd. Schopenhauer bedacht het 150 jaar vóór de eerste sociale media!
Er komen een aantal van mijn familieleden langs in het boekje. Zoals Jane Goodall, die in Wintergasten 2021 zei: ‘Ik heb gemerkt dat je mensen alleen kunt veranderen als je hun hart raakt’. Schreeuwen helpt niet, wees zacht en luister naar de ander. Haar boeken over de chimps in Gombe raakten ons in ons hart, en hielpen haar met haar projecten voor natuurbescherming. Ook Frans de Waal wordt genoemd: ‘Als we diep in de ogen van een chimpansee kijken, kijkt een intelligente, zelfverzekerde persoonlijkheid terug. Als chimpansees dieren zijn, wat zijn wij dan?’ Waarmee hij wilde zeggen: Je komt verder als je interesse en respect kunt opbrengen voor hetgeen afwijkt van je verwachtingen. Plaats jezelf niet steeds in het middelpunt.
Vuur kan positief en negatief zijn, zo blijkt. Filosofe Désanne van Brederode zei: ‘Leve het vingertje in de vlam!’ Als eenjarige stak zij haar vinger in een kaarsvlam toen haar vader even niet oplette. ‘Wat goed dat ik al zo jong mijn vinger mocht branden. De eerste aanraking met vuur is: bestaan. Voelen vergt moed. Meevoelen nog meer.’ ‘Gemoedsmoed’ bedacht ze hier voor. Eerder al bedacht ze ‘wankelmoed’. Ook vurig is: ‘De hel, dat zijn de anderen.’ van Jean-Paul Sartre. Hij heeft het ook al over onze afhankelijkheid van de oordelen van anderen.
‘Zoek de stropdas in jouw leven.’ is de wat cryptische quote van Elanor Boekholt-O’Sullivan. Zij zorgde ervoor dat de uniformen en uitrustingsstukken van het leger óók draagbaar werden voor vrouwen. Maakte ze zich dáár druk over? Ja: het gaat erom dat uitrusting, of algemener: de omgeving, passend is, inclusief is. (Ik las zelf over haar inspanningen om de scherfvesten passend te maken voor vrouwen, want met borsten had de fabrikant nooit rekening gehouden. Ze deden zéér.)
‘Iets wat in de jeugd gebeurd is, is dikwijls het gevolg van een voorval op oudere leeftijd.’ He? Wat Maarten Toonder hiermee wilde zeggen is dat we betekenis geven aan een voorval, en dat die betekenis kan veranderen als we ouder worden. Je update je herinnering. Psychologen onderschrijven dit.
En deze komt de laatste tijd vaak op: ‘Uiteindelijk zullen we niet de woorden van onze vijanden herinneren, maar de stilte van onze vrienden.’ Hij stamt uit 1965, ging over rassendiscriminatie, en is van M.L. King.
Het is een luchtig, toegankelijk boekje met interessante weetjes en quotes om over na te denken. Erasmus en Soren Kierkegaard zijn twee van de filosofen die vaak terugkomen, maar ook ‘gewone’ mensen zoals bovenstaande voorbeelden al aangeven, passeren de revue. Stine geeft overal een stukje uitleg bij, en vertelt wat over degene die de quote gemunt heeft, of zou hebben gemunt. Dat maakt het boekje ook best leerzaam. Veel is gebaseerd op psychologie, wat natuurlijk relevant is voor iedereen. Daarnaast is het een tijdloos boekje, er komen geen specifieke gebeurtenissen in voor, alles gaat over het alledaagse leven.
De uitvoering is bijzonder mooi. Hardcover, elke quote in een ander lettertype en barstensvol bijpassende tekeningetjes in blauw en rood. Een feestje om te lezen. Elke ochtend een stukje Stine, beter dan koffie!
FOMO? Nee, maar wel een leuk cadeautje. En dun genoeg om tijd te hebben om ook nog te leven!
Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos +.
Vorm: Aansprekend+, Verzorgd +, Illustraties +, Structuur +, Schrijfstijl +
FOMO -.
Ik gaf het boek 4 ½ *
Ken je dit boek? Wat vond je ervan?
via de (online) bibliotheek (dat deed ik ook!);
of uit een minibieb!
bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).
Keus genoeg!
Géén leuk boek. Wél een heel interessant boek. En ook een noodzakelijk boek, denk ik. Want als je je pas gaat inlezen in een hersenziekte als je er direct mee te maken krijgt, ben je te laat. Vandaar dat ik Haperende hersenen van Iris Sommer uit 2015 in één ruk uitlas, ook al vond ik het bepaald deprimerend. En heel goed geschreven, dat ook.
Het boek beschrijft 9 hersenaandoeningen: Parkinson, Bipolaire stoornis, MS, Alzheimer, Gilles de la Tourette, Schizofrenie, Huntington, NAH (Niet Aangeboren Hersenletsel) en Dwangstoornis. Het gaat over de symptomen, de oorzaken en de behandeling. Maar ook over de persoonlijke verhalen van patiënten, hun achtergrond, wat het met hen doet en hun vooruitzichten. Het creëerde bij mij meer begrip voor iedereen die niet ‘normaal’ is. Dat zou iederéén moeten hebben.
…. geeft terecht aan dat hersenaandoeningen nog best onbekend zijn. En onbekend maakt onbemind. Dat terwijl ze de meest ingrijpende aandoeningen zijn, want je hersenen, dat ben jezelf. Ze sturen je spieren aan en verwerken de informatie van je zintuigen. Maar ook zit hier je denkvermogen, je persoonlijkheid, sociale vaardigheden, en nog veel meer. En hersenaandoeningen komen heel veel voor. Letterlijk iedereen krijgt er mee te maken, is het niet als patiënt, dan wel als naaste. Dat klopt in ieder geval voor mij. In mijn directe familie maakte ik Parkinson, NAH en Alzheimer mee. Pas na de diagnoses ging ik me daarin verdiepen. Dat had ik beter eerder kunnen doen.
Elk hoofdstuk van dit boek heeft een aantal verschillende onderdelen. Het begint met een patiënt die wat vertelt over diens leven vóór de diagnose. Daarna wordt uitgelegd wat de ziekte inhoudt, hoe de diagnose wordt gesteld, wat de symptomen óók kunnen betekenen, hoeveel het voorkomt, waar de naam vandaan komt, wat er mis gaat in de hersenen, de oorzaak dus, dan hoe het verder ging met de patiënt, de behandeling, of er volgens de patiënt mee te leven valt, en wat er in het vat zit qua behandeling van de ziekte.
Tijdens het lezen schreef ik van alles op. De oorzaken, symptomen en behandelingen waren erg interessant, maar niet samen te vatten. De persoonlijke ervaringen van de patiënten raakten me in het bijzonder. Daar lees je op de medische websites toch veel minder over.
Ziekte van Parkinson
Connie, de patiënt die in dit hoofdstuk aan het woord komt, kreeg Parkinson toen ze 38 was. Wat jong! Haar grootste probleem, zo schrijft ze, is het onverstaanbaar praten. Mensen begrijpen je niet, en na verloop van tijd gaan ze je negeren. Zo vereenzaam je in gezelschap, want terwijl je de gesprekken prima kunt volgen, kun je niet meepraten. Je bent mentaal nog heel goed, maar dat begrijpt niet iedereen. Ook problematisch voor haar: bij het wakker worden ‘bevroren’ zijn, en niet zelfstandig uit bed kunnen komen, je helemaal niet kunnen bewegen. We kennen denk ik allemaal de symptomen van trillen en evenwichtsverlies, maar er is nog zoveel méér. Mijn naasten met Parkinson (2x) spraken wel over hun symptomen, maar niet over hun emoties, wat het met hen deed. Daar kom ik nu pas achter ….
Bipolaire stoornis
Hier wist ik nog niets van. Kort gezegd neemt de grootte van de hersenkamers toe, waardoor de rest van de hersenen in de verdrukking komt. Dat levert problemen op met denken, en het verergert na elke manische episode. De patiënte van dit hoofdstuk is Simone, die haar ziekte onder controle heeft. Ze wil dus ook een gewoon leven leiden. Haar psychiater is tegen een behandeling met IVF, waardoor ze kinderloos blijft. Dat resulteert in een scheiding. Haar werkgever wil van haar af, terwijl ze, naar eigen zeggen, goed functioneert. Zo’n diagnose heeft dus heel wat impact, ook al heb je je ziekte met medicatie onder controle.
Multiple Sclerose
De patiënt van dit hoofdstuk was bestuursvoorzitter bij Nauta Dutilh, en dat ging lange tijd prima met MS. Maar stress en gewoon hard werken verergert MS, dus ging hij eerst parttime werken, en is daarna helemaal gestopt. Hij experimenteert met verschillende medicijnen. Het is opvallend hoe positief deze man in het proces zit.
Ziekte van Alzheimer
In het eerste deel van het verhaal zit Mathieu nog vol in de ontkenning, het is ontroerend hoe hij zijn ‘aftakeling’ ziet. Het volgende deel speelt een tijd later, en inmiddels heeft hij de diagnose geaccepteerd. Hij schrikt er wel van hoeveel hij zonder zijn vrouw niet meer kan. In het derde deel zegt hij dat hij veel huilt en scheldt, daar schrikt hij zelf van, want dat past absoluut niet bij hem. Hij gruwt van het idee naar een verzorgingshuis te moeten gaan. Mijn naasten (2x) met Alzheimer hadden verschillende symptomen en manieren van zich uiten. Maar naar een verzorgingshuis wilden ze allebei niet, hoewel ze beiden uiteindelijk tóch gingen. Ik voel me daar nog steeds schuldig over.
Syndroom van Gilles de la Tourette
Dit patiëntenverhaal schokte me nog het meest. Janneke heeft al vanaf haar 8ste jaar last van tics. Ze wordt hier vreselijk mee gepest. Ik associeerde deze ziekte altijd met schelden en obscene taal, maar dat komt maar bij 14% van de patiënten voor, zo lees ik. Gilles komt meestal voor in combinatie met andere stoornissen, of met ADHD.
Schizofrenie
Hier beschrijft Marcel hoe zijn zintuigen hem bedriegen, en hoe beangstigend dat is. De beschrijvingen van zijn symptomen zijn echt bijzonder naar. Als het hem teveel wordt blijft hij dagen in bed. Bij onderzoek houdt hij stijf zijn mond dicht over zijn symptomen, hij is doodsbang dat ze hem opsluiten. Schizofrenie is géén gespleten persoonlijkheid! Het gaat gepaard met psychoses en achteruitgang van het denkvermogen. Daarbij is er een gebrek aan besef van de eigen aandoening. Depressies en zelfdoding komen heel vaak voor, en dat verbaast me niks als ik over Marcels hallucinaties lees. Het is ook deels erfelijk: je hebt 50% kans om het te krijgen als beide ouders het ook hebben. Drugsgebruik verhoogt de kans op schizofrenie aanzienlijk. Bijzonder: een van de sterkste voorspellers van schizofrenie is migratie, het risico is 4x zo hoog voor immigranten uit Marokko, en voor de tweede generatie zelfs 8x zo hoog. Voor immigranten uit Suriname en de Antillen is het risico ook flink verhoogd, tot aan de derde generatie! We weten niet waarom. We weten wel dat het risico op schizofrenie ook verhoogd wordt door trauma: pesten, misbruik, discriminatie. En: hoe groter de stad waarin je opgroeit, hoe groter de kans dat je het krijgt. Confronterend! Marcel zit inmiddels aan de medicijnen, wat helpt. Maar zijn symptomen gaan niet helemaal weg.
Ziekte van Huntington
Deze ziekte is erfelijk. Manon ziet op elfjarige leeftijd haar moeder door deze ziekte lichamelijk compleet aftakelen. Op haar 20ste wordt ze zelf onhandig en krijgt evenwichtsproblemen. En ja hoor, ze heeft het ook. De symptomen van Huntington zijn niet alleen fysiek, ook treedt er gedragsverandering op (minder controle) en lijdt men aan wanen. Bijzonder: in Azië en Afrika komt het veel minder voor. Manon heeft een bijzonder positieve instelling, ze denkt dat dat komt door een bezoek aan een psycholoog vlak na de diagnose. Ik vind het bewonderenswaardig hoe ze er mee omgaat.
Niet-aangeboren hersenletsel
Emma is een slimme meid, getrouwd, kinderen. Dan valt ze van haar fiets en ligt een week in coma. Daarna volgt revalidatie, ze is halfzijdig verlamd. Als ze ‘beter’ is en naar huis gaat, lukt weinig haar nog. De kinderen zijn te druk voor haar. Ze wordt opgenomen in een psychiatrische kliniek, en ‘s nachts vastgebonden. Er volgt een scheiding. “Ze hadden me beter dood kunnen laten gaan. Alles, alles raak je kwijt”, zegt ze. Beter is ze niet geworden; lezen, wat haar hobby was, lukt nauwelijks meer. Ze kan kleine stukjes wandelen. Ze is flink aangekomen, eet veel, als troost. Ze maakt zich zorgen over de toekomst, en haar afhankelijkheid van anderen. Er wordt zóveel bezuinigd op de zorg. Hulp bij leuke dingen zit er niet meer in.
Ook Korsakov is NAH: bij alcoholisme wordt het spijsverteringskanaal beschadigd, en daardoor kan het geen vitamine B1 meer opnemen. En door een tekort aan B1 treedt hersenbeschadiging op.
Dwangstoornis
Maike was een hele normale meid … totdat ze rare gedachten krijgt. Ze wil opeens haar moeder in de vijver duwen. Daarna gaat ze overdreven schoonmaken omdat ‘ze anderen niet wil besmetten’. Dwangstoornis is deels genetisch bepaald, maar onduidelijk is nog wélke genen hieraan schuldig zijn. Anderzijds komt het door stress, een traumatische gebeurtenis. Bijzonder: dieren hebben het ook, met name golden retrievers. Het probleem is dat er veel vertraging is bij het herkennen én erkennen van de ziekte, en dat de dwanggedachten er dan al ingesleten zijn. Maike knapt op via een middel tegen depressie. Naar verwachting kan in de toekomst ook optogenetica worden gebruikt om de symptomen te verminderen. Bij optogenetica worden de genen beïnvloed door verschillende kleuren licht.
Hierna volgen nog twee hoofdstukken die de overeenkomsten tussen de bovenstaande aandoeningen en de toekomst behandelen. Als overeenkomst viel me op dat alle ziekten m.u.v. NAH mild starten. De diagnose komt daardoor pas heel laat. Bij de klachten horen altijd somberheid, traagheid in denken en bewegen. In de toekomst zal meer worden ingezet op bewegen, naar muziek luisteren, genieten, zingeving zoeken. Verder precisiebehandelingen op basis van biomarkers en niet meer zomaar van alles proberen. Verder vooral vroeger opsporen en daardoor eerder behandelen.
Ik vond het een bijzonder leerzaam boek, omdat je qua hersenziekten niet weet wat je niet weet. En je gaat er ook niet spontaan over lezen, totdat je er direct mee te maken krijgt. En intussen begrijp je de mensen niet die één van de onbekende soorten heeft en ga je dus ook niet goed met ze om. Daarnaast is het moeilijk om je te verplaatsen in de mensen die deze ziekte hebben: wat gaat er in ze om, waar hebben ze last van? De medische websites geven daar over het algemeen geen antwoord op, en je naasten willen, of kunnen, daar misschien ook niet over praten.
Het boek is een combi van wetenschap en anekdotes. Iris is hoogleraar psychiatrie en weet dus waarover ze praat als het gaat over de wetenschappelijke duiding. Daarnaast is er een uitgebreid bronnenoverzicht dat verwijst naar artikelen in medische vakbladen. Natuurlijk loopt dit maar tot 2015, waarschijnlijk is er in de afgelopen jaren qua diagnoses en behandelingen meer informatie beschikbaar gekomen. Anderzijds denk ik niet dat er in de patiëntenverhalen veel veranderd zal zijn, misschien is er door de druk op de zorg zelfs wel méér fysieke én emotionele ellende gekomen.
De opzet van het boek is uitstekend. Juist door de persoonlijke verhalen komen het ziektebeeld en de symptomen extra binnen. Ook de diverse invalshoeken qua diagnose, achtergrond, etc. zijn bijzonder goed gekozen en uitgewerkt. De stukjes toekomstmuziek, over experimenten waar wellicht behandelingen uit voortvloeien, zijn heel fijn want hoopgevend. De schrijfstijl is ook fijn, wel medische termen, maar goed uitgelegd, en niet teveel jargon. Geen illustraties, en relatief veel typo’s, dat is dan wel weer jammer.
FOMO: als dit boek van recentere datum was, dan zeker wel. Iris, graag een update!
Inhoud: Leerzaam +, Onderbouwd +, Relevant +, Tijdloos 0.
Vorm: Aansprekend+, Verzorgd -, Illustraties -, Structuur +, Schrijfstijl +
FOMO -.
Ik gaf het boek 3 ½ *
Ken je dit boek? Wat vond je ervan?
via de (online) bibliotheek;
digitaal via Kobo;
of uit een minibieb (dat deed ik ook!)
bij de kringloop;
bij een tweedehandsboekenwinkel zoals Boekwinkeltjes;
bij je lokale boekwinkel, via Libris (aff.);
of via B-Corp Bol (aff).
Keus genoeg!
Migratie: soorten aan de wandel van Roy Erkens, Jannes van Everdingen en Jelle Reumer uit 2026. Wat een interessante combi van auteurs! Roy Erkens is universitair hoofddocent Evolutionaire Diversiteit en Biogeografie, Jannes van Everdingen is dermatoloog en Jelle Reumer is emeritus hoogleraar vertebratenpaleontologie. Flaptekst: Migratie is van alle tijden en van alle organismen op aarde. Overal in de wereld is migratie – vooral die van de mens – een actueel politiek thema. Maar eigenlijk is migratie een normaal biologisch verschijnsel, een reactie op veranderende leefomstandigheden en een poging nieuwe kansen te creëren. Zo verspreiden planten zich met hun zaden, via wind, water of via dieren, waaronder de mens. In gebieden met gunstige omstandigheden kunnen ze de inheemse flora verdringen, het toch niet redden of integreren in het nieuwe ecosysteem. Ook dieren hebben talloze manieren gevonden om zich elders te vestigen. Door te lopen, zwemmen, vliegen of mee te liften met een ander dier. Een deel sterft, een deel weet zich te handhaven, sommige worden een probleemsoort. Met de mens is het niet anders. De menselijke geschiedenis kenmerkt zich door trek en vestiging, gedreven door voedselgebrek, avontuur, oorlog, overbevolking, klimaatverandering, geloof en gehoopt economisch gewin. Op korte termijn heeft migratie vaak economische voordelen. Daartegenover staan integratieproblemen, druk op voorzieningen, gevoelens van onzekerheid en verlies van identiteit. De gevolgen op lange termijn zijn onduidelijk.
11 eerdere boek-suggesties die nog op mijn TBR staan:
Ecocivilization van Jeremy Lent uit 2026.
Fopfeminisme van Lisa Loeb uit 2026.
Situated van Angela Duckworth, komt uit in september 2026.
Alleen als jij het ook doet van Helga van Leur en Reint Jan Renes uit 2026.
Why We Talk Funny van Valerie Fridland uit 2026
Kanteltijd van Jan Rotmans uit 2026.
De kracht van alleen zijn van Robert J. Coplan uit 2025.
De machtscode van Marietje Schaake uit 2026
The beginning comes after the end van Rebecca Solnit uit 2026
Sterrenkunde, seks en serendipiteit van Jim en Dolf Jansen uit 2025.
Muskisme van Quinn Slobodian en Ben Tarnoff uit 2026.
Dat was het weer. Fijne week!
Comments
Nothing yet. Say the first thing.
Sign in to join the conversation.