Oekraïne betaalt de prijs voor Trumps oorlog met Iran

Rob Schoof schrijft 9 augustus een werkelijk heel goed stuk in NRC-Handelsblad.¹ Het stuk bevat veel informatie die ik nog niet wist. Schoof heeft gebeld met expert Patrick Bolder die veel afweet van luchtafweer en dus ook Patriots.

Zoals bekend heeft de oorlog in Iran wereldwijd een tekort aan PAC-3 MSE-onderscheppingsraketten veroorzaakt. Oekraïne betaalt daarvoor op korte termijn een uitzonderlijk hoge prijs.

Oekraïne kan drones en kruisraketten met een mix van systemen nog redelijk bestrijden, maar tegen snelle Russische ballistische raketten zoals de Iskander-M is de PAC-3 MSE momenteel het belangrijkste bewezen middel. De formulering dat alleen Patriot effectief is, is overigens wat absoluut: SAMP/T met Aster heeft eveneens antiballistische capaciteit, maar is veel beperkter beschikbaar. En net als bij Patriot groeit de SAMP/T niet zomaar aan de boom. Het duurt jaren voordat er grote aantallen beschikbaar zijn.

Tijdens Operation Epic Fury tegen Iran zouden de VS en bondgenoten circa 1.400 Patriot-raketten hebben afgevuurd. Volgens de in het artikel aangehaalde CSIS-analyse zou daarvan maar liefst 65% van de beschikbare Amerikaanse voorraad zijn verbruikt. En dan te bedenken dat Oekraïne volgens Kyiv gedurende de hele oorlog tot het voorjaar van 2026 slechts circa 600 Patriot-onderscheppers heeft ontvangen. De volstrekt onnodige Iran oorlog zit de rechtvaardige verdedigingsoorlog van Oekraine danig in de weg!

Oekraïne merkt het tekort inmiddels direct: Zelensky zegt dat de leveringen in de eerste helft van 2026 nog maar een derde van het niveau van 2025 bedroegen. Bij de grootschalige Russische aanval op Kyiv en omgeving in de nacht van 4 op 5 augustus 2026 werd geen enkele van de 24 afgevuurde ballistische raketten onderschept.

Om enige zekerheid te hebben dat een ballistische raket daadwerkelijk uit de lucht wordt gehaald worden volgens de Amerikaanse doctrine drie onderscheppingsraketten afgevuurd; één PAC-3 raket kost zo’n 7 miljoen dollar, als het hele ondersteuningspakket van de fabrikant wordt meegerekend. De verhouding tussen Russische aanvalscapaciteit en westerse onderscheppingscapaciteit is dus bijzonder ongunstig.

Het probleem kan niet snel met geld worden opgelost. Lockheed Martin produceert momenteel iets meer dan 600 PAC-3 MSE’s per jaar, terwijl Rusland volgens het artikel bijna tweemaal zoveel ballistische raketten per jaar kan produceren. Rusland zal dus de aanvallen flink gaan opvoeren en vooral de Oekraïense infrastructuur willen uitschakelen.

De Amerikaanse voorraden zouden pas over drie tot vijf jaar weer voldoende kunnen zijn aangevuld. De productie zou richting 2030 sterk moeten stijgen, uiteindelijk tot circa 2.000 raketten per jaar.

Duitsland en Japan beschikken over productielicenties, maar vormen voorlopig geen oplossing: de Duitse productie moet nog beginnen en Japan produceert volgens het stuk slechts ongeveer dertig per jaar.

Oekraïne probeert daarom een eigen antiballistisch systeem, Freya, te ontwikkelen met Europese partners. Dat is strategisch interessant, maar het is zeer onwaarschijnlijk dat het op korte termijn het Patriot-gat kan vullen.

De onmiddellijke Oekraïense reactie verschuift daardoor noodgedwongen van interceptie naar counterforce: niet iedere Russische raket proberen neer te schieten, maar lanceerinstallaties, opslagplaatsen en andere onderdelen van de Russische raketketen aanvallen. Zoals expert Patrick Bolder het formuleert in het NRC artikel: ‘liever de boogschutter uitschakelen dan iedere pijl onderscheppen.’

Wat ik geopolitiek het interessantst vind, is dat dit artikel eigenlijk over meer gaat dan Oekraïne. Het laat zien dat de VS en hun bondgenoten voor het eerst sinds lange tijd daadwerkelijk tegen de fysieke grenzen van hun militaire voorraden aanlopen. Een Patriot-raket die boven de Perzische Golf wordt afgevuurd, kan niet boven Kyiv worden afgevuurd. Daardoor zijn het Midden-Oosten, Europa en in potentie Oost-Azië rechtstreeks met elkaar verbonden door één schaarse industriële productieketen.

Dat is precies het soort probleem dat in een multipolaire wereld met meerdere gelijktijdige conflicten gevaarlijk wordt. Niet alleen politieke wil, maar ook magazijndiepte en productiecapaciteit bepalen dan hoeveel crises de Amerikaanse veiligheidsorde tegelijkertijd aankan.

Voor mijn betoog² (helaas achter een betaalmuur) over het risico van een grotere oorlog is dat een sterk concreet voorbeeld: de erosie van de Amerikaanse hegemonie hoeft niet te betekenen dat Amerika militair zwak wordt; het kan betekenen dat zijn verplichtingen sneller groeien dan zijn vermogen om op meerdere fronten tegelijk geloofwaardige militaire macht te leveren. Dat is een subtieler — en naar mijn idee interessanter — mechanisme dan simpelweg zeggen dat China of een andere grote mogendheid sterker wordt.

Oekraïne gaat een zware tijd tegemoet. Rusland zal waarschijnlijk proberen Oekraïne niet alleen aan het front, maar vooral economisch en maatschappelijk uit te putten. De Russische grondtroepen boeken momenteel slechts langzaam terreinwinst. Reuters³ spreekt over grinding progress en grotendeels vastgelopen fronten. Juist daarom wordt de luchtoorlog belangrijker. Rusland heeft zijn aanvallen op energievoorziening, logistiek en industrie geïntensiveerd, terwijl Oekraïne door het tekort aan Patriot-interceptors steeds kwetsbaarder is voor ballistische raketten.

Oekraïne reageert met precies het tegenovergestelde: de oorlog steeds dieper Rusland in brengen. Vandaag, 10 augustus, trof een Oekraïense droneaanval opnieuw de grote TANECO-raffinaderij in Tatarstan, honderden kilometers van de Oekraïense grens. Oekraïne richt zich systematisch op raffinaderijen, olie-export, logistieke knooppunten en militaire productie. Zulke aanvallen hebben inmiddels aantoonbaar gevolgen voor Russische energiestromen.⁴

Daaruit ontstaat een merkwaardige symmetrie. Rusland probeert Oekraïnes vermogen om oorlog te voeren kapot te slaan; Oekraïne probeert hetzelfde te doen met Rusland. Maar die strijd is wel asymmetrisch. Rusland heeft een veel grotere bevolking, economie en strategische diepte. Het heeft bovendien zijn munitieproductie sterk opgevoerd. Tegelijkertijd betaalt Moskou daarvoor een zeer hoge prijs: recente rapportages wijzen op ernstige problemen bij de rekrutering en zeer hoge Russische verliezen. Dat maakt een Russische verovering van heel Oekraïne uiterst onwaarschijnlijk.

Aan Oekraïense kant is het probleem anders. Oekraïne hoeft Rusland niet te veroveren om te winnen; het moet Rusland beletten zijn politieke doel te bereiken. Dat kan het nog steeds. Oekraïne heeft een grote eigen drone- en defensie-industrie ontwikkeld en Europese militaire steun is sterk gegroeid; Duitsland is inmiddels een belangrijkere militaire leverancier geworden dan de VS. Maar op enkele cruciale terreinen — vooral ballistische raketverdediging — blijft Amerikaanse technologie moeilijk vervangbaar.

Ik denk niet dat Poetin in staat zal zijn om heel Oekraïne te onderwerpen of in een Russische satellietstaat te veranderen. Vier-en-een-half jaar oorlog hebben juist een sterk bewapend, uitgesproken anti-Russisch Oekraïne voortgebracht dat veel sterker met Europa verbonden is.

Rusland kan er misschien wel in slagen om een aanzienlijk deel van het bezette Oekraïense grondgebied uiteindelijk te behouden. Rusland kan hopen dat tijd, Oekraïense verliezen en afnemende Amerikaanse betrokkenheid Kyiv uiteindelijk dwingen een ongunstige overeenkomst te accepteren. De Kremlin-lijn blijft immers dat Rusland doorvecht zolang het zijn doelstellingen niet langs diplomatieke weg bereikt.

Mijn basisscenario is daarom niet een Russische of Oekraïense militaire capitulatie, maar uiteindelijk een wapenstilstand of bevroren conflict na nog een zeer pijnlijke periode van uitputting. Rusland houdt dan waarschijnlijk een deel van Oekraïne bezet, maar heeft zijn maximale oorlogsdoel — politieke onderwerping van Oekraïne — niet bereikt. Oekraïne blijft als zelfstandige, zwaarbewapende, op Europa georiënteerde staat bestaan, zonder al zijn grondgebied terug te krijgen.

En precies daarom wordt de komende winter van 2026–2027 zo belangrijk. Als Rusland Oekraïnes elektriciteit, industrie en logistiek ernstig kan beschadigen terwijl de voorraad Patriot-raketten laag blijft, verbetert Poetins onderhandelingspositie. Als Europa daarentegen het gat in luchtverdediging en munitie voldoende kan dichten en Oekraïne tegelijk de Russische olie-, logistieke en militaire infrastructuur steeds systematischer kan treffen, kan Moskou ontdekken dat ook zijn uitputtingsstrategie geen beslissende overwinning oplevert.

Rusland heeft momenteel het initiatief en kan misschien nog terrein winnen, maar ik acht een beslissende Russische overwinning nog steeds minder waarschijnlijk dan een langdurige oorlog die eindigt in een voor Oekraïne pijnlijke maar voor Poetin eveneens onvolledige vrede.

Misschien zie ik het helemaal fout en is Oekraïne straks in staat om een uitputtingsoorlog om te zetten in een manoeuvre oorlog. Vooralsnog echter behoudt deze oorlog zijn statische karakter hoezeer beide partijen ook proberen om ver van het front elkaar pijn te doen in de hoop via deze externe route een doorbraak te forceren aan het front.

De vermaarde Britse historicus Philips O’Brien⁵ denkt dat Oekraïne zou kunnen winnen kan als Europa volhoudt. Dat betekent niet dat Oekraïne vanzelf al zijn grondgebied militair zal heroveren. O’Brien denkt dat wij de duurzaamheid van Rusland structureel overschatten en het vermogen van Oekraïne om zich aan te passen structureel onderschatten. Dat is aanzienlijk optimistischer over Oekraïne dan mijn inschatting van zojuist.

Er zit echter een belangrijke kwetsbaarheid in zijn verhaal. China en de Verenigde Staten kunnen het krachtenveld veranderen. Als China Rusland op grote schaal complete moderne wapens zou gaan leveren, noemt O’Brien dat een nachtmerriescenario voor Oekraïne. En als Washington sancties afbouwt of cruciale wapens en luchtverdediging tegenhoudt, wordt een Oekraïense overwinning eveneens veel moeilijker.

Ik maak mij steeds meer zorgen over Oekraine. Poetin zal nu ongetwijfeld voluit gaan met zijn ballistische raketten. En Trump zal zijn onbetrouwbaarheid elke dag weer bewijzen. Hij zoekt zijn kracht niet in consistentie. En hij geeft geen bal om de vele slachtoffers die in Oekraine vallen en nog zullen vallen.

^{1.Rob Schoof, ‘Alleen de Patriot is effectief tegen ballistische raketten. Nu de voorraden opraken moet Oekraïne voorlopig toekijken hoe de Russen vrij spel hebben’, NRC-Handelsblad 9 augustus 2026}

^{2. zie voor mijn substack over ‘Is WO III nabij?’ de link hieronder}

^{3. https://www.reuters.com/world/europe/ukraines-zaporizhzhia-russia-tries-sow-panic-with-safari-strikes-civilians-2026-08-06/?utm_source=chatgpt.com}

^{4. https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-kills-12-drone-strikes-russian-city-nizhnekamsk-state-media-reports-2026-08-10/?utm_source=chatgpt.com}

^{5. Phillips P. OBrien, A Victory Strategy For Ukraine. What is Victory? The Four Key Goals}