Betrek de burger direct bij de nationale cybersecuritystrategie

De burger zat niet aan tafel bij de totstandkoming van de nieuwste Nederlandse cybersecuritystrategie. Om burgers een grotere rol te geven bij digitale veiligheid en tegengewicht te bieden aan de macht van de industrie, is de oprichting van een burgerbelangenorganisatie noodzakelijk, vinden wij.

Burgers worden in toenemende mate slachtoffer van nieuwe vormen van cyberaanvallen, zoals ransomware (gijzelsoftware) en WhatsApp-fraude. We hebben het dan bijvoorbeeld over oplichters die via WhatsApp geld aftroggelen. Of gluurders die inbreken op webcams van nietsvermoedende gebruikers die zich omkleden, en de beelden verkopen. Maar ook mkb’ers die ontdekken dat hun hele digitale werkinfrastructuur gegijzeld wordt en in ruil voor veel geld aan de gijzeling moeten ontsnappen. De kans dat de daders ooit gepakt worden, is minimaal.

Deze gijzelsoftware kenden we bij de opstelling van de vorige strategie - in 2012 - bijvoorbeeld nog nauwelijks.

De nieuwe Nederlandse cybersecuritystrategie wil een antwoord geven op deze aanvallen. Maar hoe goed kan het antwoord zijn als de burger niet betrokken wordt? De strategie kwam tot stand via jaren van innige ‘publiek-private samenwerking’, tussen overheid en een paar bedrijven - vaak in buitenlandse handen - die veel belangen, kennis en macht hebben.

Vragen

Dat roept vragen op. Want wordt ons geld voor cybersecurity wel doelmatig besteed? Is het wenselijk als onze staatsgeheimen worden beveiligd door buitenlandse partijen? Alleen burgers kunnen deze innige samenwerking tussen bedrijven en Rijksoverheid kritisch bevragen. Maar individuele burgers zitten niet aan de beleidstafel.

‘Op het gebied van privacy zijn al succesvolle clubs, zoals Bits of Freedom. Dat zou voor cyberveiligheid ook moeten’

Het oprichten van een belangenorganisatie is dus de enige manier voor burgers om hun stem direct te laten horen in de Nederlandse polder. Zo kunnen burgers in een vroege fase van de beleidsvorming suggesties en kritiek geven. Dat werkt altijd beter dan het geven van commentaar achteraf.

Op het gebied van privacy zijn al wel succesvolle clubs zoals Bits of Freedom en Privacy First, die veel invloed hebben op wetgeving. Dat zou voor cyberveiligheid ook moeten.

Verkeerde aanname

Beleidsmakers zullen stellen dat het thema cybersecurity veel te complex is om de gemiddelde burger bij te betrekken. Dat is dan een verkeerde aanname, want burgers zijn juist steeds mondiger en beter geïnformeerd. Meer technologisch bewuste burgers zijn door hun kijk en onafhankelijke blik van grote toegevoegde waarde voor digitale veiligheid. Ze bevragen de kennis en macht van cybersecuritybedrijven.

Verder kunnen burgers meepraten over de prijs die ze bereid zijn te betalen voor digitale veiligheid. In termen van belastinggeld, maar ook van vrijheden die ze daarvoor opgeven. Dat doen we al jaren met fysieke veiligheid, zoals cameratoezicht op straat.

Ervaring delen

Ook minder technologisch bewuste burgers kunnen een bijdrage leveren. Door te delen welke problemen ze tegenkomen. Bijvoorbeeld over de psychologische en emotionele gevolgen van een hack en hoe daar mee om te gaan.

De overheid moet dus af van het vooroordeel dat burgers niet kunnen én willen meedenken over complexe thematiek. En er moet zo snel mogelijk een belangenorganisatie voor burgers op het gebied van cybersecurity komen.

Bestaande belangenorganisaties, zoals de Consumentenbond of digitale burgerrechtenbewegingen, kunnen de handschoen oppakken en een belangenorganisatie voor burger en cyberveiligheid oprichten. Doen ze dat niet, dan moeten cyberbewuste burgers zelf het heft in handen nemen.