📚Điều gì làm nên một trí thức lớn?

Xin chào thứ Tư bạn đọc The Present Writer,

Tuần này mình gần như “chìm đắm” trong việc biên tập bản thảo nghiên cứu sử dụng học thuyết về hiện tượng luận và chủ nghĩa duy vật biện chứng của cố giáo sư Trần Đức Thảo.

Nếu bạn đã theo dõi bản tin này một thời gian dài, có thể bạn còn nhớ bài viết đầu tiên mình đăng cách đây hơn 1 năm (29/4/2025) về mong muốn xuất bản nghiên cứu sử dụng triết học Trần Đức Thảo để đưa tri thức Việt gần hơn với khoa học quốc tế. Sau này, đề án của mình được một tạp chí đầu ngành chọn vào vòng ngoài, và mình đã trải qua một giai đoạn làm việc 18 tiếng/ngày trong 3 ngày liên tiếp để nộp bản thảo đầy đủ vào cuối tháng 10/2025. Tới nay, bản thảo đã được đọc và phản biện bởi 3 chuyên gia (reviewer) trong ngành và mình hiện cần nộp bản sửa (revision) chậm nhất cuối tuần này để được xét duyệt vòng sau.

Nhìn lại hành trình hơn 1 năm qua (và có thể còn tiếp tục dài hơn nữa) với nghiên cứu này, điều khiến mình cảm thấy tự hào nhất là đã truyền tải được luận điểm triết học cao cấp, phức tạp của G.S. Trần Đức Thảo một cách dễ hiểu, có tính vận dụng cao trong giáo dục đương đại—một điểm mạnh cũng được nhìn nhận bởi các reviewer.

Càng đi sâu nghiên cứu về sự nghiệp và cuộc đời của G.S. Trần Đức Thảo, mình lại càng cảm thấy ngưỡng mộ và thương xót cho một tài năng lớn của nhân loại. Ngưỡng mộ vì hiếm có một người Việt nào mang lại ảnh hưởng lớn đối với triết học thế giới như vậy, nhất là ở vào hoàn cảnh nghiên cứu khó khăn giữa giai đoạn chiến tranh, đô hộ những năm 1940-1950. Thương xót vì bất đồng thời cuộc đã khiến giáo sư phải sống nửa sau cuộc đời trong thiếu thốn, lo âu và cô lập. Mình sẽ không đi sâu vào chi tiết ở đây, nhưng nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về G.S. Trần Đức Thảo, bạn có thể tham khảo trong bài viết tiếng Việt này trên Dân Trí, bài phân tích bằng tiếng Anh này trên Aeon, hay hồi ký “Gánh gánh gồng gồng” của bà Xuân Phượng.

Trong bài viết tuần này, ngẫm nghĩ từ di sản của G.S. Trần Đức Thảo tới thế hệ trí thức mới ngày nay, mình muốn chia sẻ 3 điều tạo nên một nhà trí thức lớn—dưới quan điểm cá nhân của mình:

1. Tính tò mò và cởi mở. Thói quen không ngừng đặt ra câu hỏi “tại sao” và sẵn sàng mở rộng tìm kiếm câu trả lời từ nhiều góc độ mới mẻ, trái chiều là không thể thiếu đối với người làm nghiên cứu độc lập. Đây có lẽ là lý do tại sao mà nhiều trí thức lớn trên thế giới, bao gồm G.S. Trần Đức Thảo, đều có trải nghiệm học và nghiên cứu ở những nền văn hóa, giáo dục và quốc gia khác nhau. Thế nhưng, ở thời đại kết nối Internet toàn cầu như ngày nay, ta không nhất thiết phải đi du học hay làm việc ở nước ngoài mới tiếp cận được tri thức mới—tất cả chỉ cần bắt đầu với những câu hỏi “tại sao”.

2. Tư duy phản biện mạnh mẽ. Để tạo ra những nghiên cứu mới, đặc biệt là những nghiên cứu có thể làm xoay chuyển nền khoa học quốc tế, học giả buộc phải phá bỏ một phần những luận điểm cũ, hoặc ít nhất chỉ ra điểm thiếu sót của những gì đã được công bố trước đó mà mình muốn bổ sung hay phát triển thêm. Điều này không thể thực hiện nếu không có tư duy phản biện. Ngay cả cuốn sách nổi tiếng của G.S. Trần Đức Thảo cũng được xây dựng trên nền tảng phản biện học thuyết hiện tượng luận của Edmund Husserl. Nếu nghiên cứu sinh trẻ Trần Đức Thảo năm ấy ngại ngần phê phán “tượng đài” triết học Husserl thì chắc chắn sẽ không thể có công trình di sản để đời như ngày nay. Phản biện không phải là cãi vã, chỉ trích, công kích cá nhân—mà là đặt ra những câu hỏi có chiều sâu và ý nghĩa (xem thêm trong video 2.2 triệu view của mình trên YouTube về chủ đề này)

3. Mối quan tâm lớn tới ám ảnh. Để có thể theo đuổi những đề tài nghiên cứu khó trong nhiều năm liền mà không kiệt quệ cả thể chất lẫn tinh thần, người làm nghiên cứu chắc chắn phải có một mối quan tâm đủ lớn, thậm chí tới mức ám ảnh, với đề tài mình theo đuổi. Lưu ý, mình không dùng từ “đam mê” hay “tình yêu” ở đây vì theo mình, mọi nghiên cứu bắt nguồn từ sự tò mò và mối quan tâm tìm hiểu thuần chất—nó không nhất thiết như ngọn lửa rực cháy ngùn ngụt, mà gần hơn với hình ảnh một dòng chảy âm thầm nhưng mạnh mẽ. Bản thân mình chọn nghiên cứu về G.S. Trần Đức Thảo vì mình quan tâm tới câu chuyện một trí thức Việt được Pháp đào tạo và về nước đấu tranh cho độc lập dân tộc như thế nào. Sự “ám ảnh” của mình có lẽ xuất phát từ những điểm tương đồng giữa giáo sư và bà ngoại mình—một người trưởng thành trong cùng giai đoạn giằng xé của đất nước.

Mình biết bản tin này có thể khó hiểu và khó kết nối với nhiều bạn đọc ngoài ngành học thuật. Nhưng nghĩ về phiên bản trẻ của mình từng khao khát đọc những bài viết tương tự khi mới bắt đầu hành trình làm nghiên cứu, mình hy vọng bản tin này chạm được tới tất cả những ai đủ niềm tin để nuôi giấc mơ tri thức và đủ lý trí để vững vàng bước trên hành trình này.

Mình trở lại viết bài nghiên cứu đây 😉. Chúc bạn một thứ Tư ý nghĩa nhé!

Be present,

Chi Nguyễn

P/S: Bản tin hàng tuần này đã, đang và sẽ luôn được gửi tới bạn hoàn toàn miễn phí. Nếu bạn muốn giúp bản duy trì bền vững, hãy cân nhắc ủng hộ một phần chi phí vận hành và mua các sản phẩm tri thức của The Present Writer nhé! Mình thực sự biết ơn sự cổ vũ và động viên của bạn ♥️

1. Ưu đãi sản phẩm của The Present Writer. Shopee Việt Nam 🇻🇳 mới cung cấp nhiều mã giảm giá ngày Sale 8.8 tại đây. Khi trên Shopee, bạn có thể ghé gian hàng của The Present Writer 😉 với các sản phẩm tri thức của mình như Sổ hiệu năng “The Present Day planner” và Sách “Một cuốn sách về Chủ nghĩa tối giản”. Bên cạnh đó là sản phẩm số mới nhất của mình: “12-Week Tracker” giúp thực thi kế hoạch hiệu quả triệt để nhất.

   Nếu bạn ở nước ngoài, The Present Writer International hiện ưu đãi miễn phí giao hàng toàn nước Mỹ 🇺🇸 cho các đơn hàng từ 2 sản phẩm ($60) trở lên (bao gồm “12-Week Tracker”).

   Các bạn hãy lưu lại mã giảm giá và tận dụng thời gian này để mua hoặc restock các sản phẩm của The Present Writer nha!

2. Sử dụng nhạc bản quyền Epidemic Sound. Với những ai làm sáng tạo nội dung, “ác mộng” lớn nhất có lẽ là khi những video/podcast/audio mà mình dày công dàn dựng bị xóa đi và chịu án phạt vì lỗi bản quyền. Chính vì lý do này, ngay từ ngày đầu tiên làm nội dung số, mình tìm hiểu và quyết định gắn bó với nền tảng nhạc bản quyền Epidemic Sound.

   Bạn có thể đăng ký 7 ngày thử nghiệm miễn phí với Epidemic Sound. Sau thời gian dùng thử, kể cả khi bạn không tiếp tục dùng Epidemic Sound nữa thì âm nhạc trong các nội dung đã đăng sẽ vĩnh viễn không bị đánh bản quyền. Tìm hiểu thêm tại đây.

3. Học từ vựng tiếng Anh và luyện thi IELTS với MochiMochi. MochiMochi là ứng dụng học tiếng Anh có thiết kế dễ thương, được xây dựng theo phương pháp Spaced Repetition (Lặp lại cách quãng) đã được khoa học chứng minh là tốt cho trí nhớ. Ngoài khóa học từ vựng nổi tiếng lâu năm, gần đây, MochiMochi mới cho ra mắt khóa học IELTS với phương pháp cá nhân hóa lộ trình học cao, kết hợp bài giảng, bài luyện và bài thi ngay trên app.

   MochiMochi có ưu đãi riêng dành cho cộng đồng The Present Writer: Giảm giá 50% cho cả khóa Từ vựng và IELTS.

🎬 Video - Nên đọc sách giấy, sách nói hay sách điện tử?

Đây là một câu hỏi gây tranh cãi rất nhiều trong giới đọc sách.

Tuy vậy, từ góc nhìn của một tác giả sách và nhà nghiên cứu giáo dục, mình nhận thấy điều quan trọng không hẳn là loại hình nào tốt hơn, mà là cách ta chọn đọc thông minh và hiệu quả nhất cho từng thể loại và mục đích khác nhau.

👉 Trong video mới, mình phân tích điểm mạnh và điểm yếu của từng thể loại sách và gợi ý cách đọc tối ưu nhất.

CÁC SẢN PHẨM TRI THỨC CỦA MÌNH