Thân an và tư duy hệ thống trong sức khoẻ | Thân an cùng tư duy hệ thống #1

Có một điều mình quan sát thấy, khủng hoảng sức khoẻ càng tăng cao, thì người ta lại càng vội vã đi tìm những giải pháp nhanh chóng. Càng bất lực, càng sợ hãi, người ta lại càng cố thuyết phục bản thân tin rằng sẽ có những “giải pháp thần kì”. Những loại thuốc “uống vào khoẻ ngay”. Những mẹo có thể áp dụng nhanh chóng. Cách tiếp cận này mang tính chất “chữa cháy” nhiều hơn là đi đến gốc rễ của vấn đề.

Một điều đáng quan ngại nữa, đó là, văn hoá đọc sâu, suy ngẫm đang đối mặt với làn sóng thông tin nhanh, ngắn gọn, không cần mở rộng, không cần đào sâu. Và trong một lĩnh vực tìm hiểu mà đối tượng là một trong những hệ sinh thái phức tạp của vũ trụ - cơ thể loài người, thì thứ tư duy “mì ăn liền” ấy trở nên nguy hiểm.

Có nhiều người sẽ phản đối ý kiến này của tôi, bởi vì mỗi người một lĩnh vực riêng, việc nghiên cứu và hướng dẫn về sức khoẻ là chuyên môn của bác sĩ, dược sĩ,… tóm lại là những người trong ngành y tế. Không phải tự nhiên mà ngành học của họ kéo dài cả chục năm, làm sao tôi tự mình tìm hiểu được.

Thế thì, mình hỏi bạn, vị bác sĩ hay dược sĩ mà bạn gặp ấy, người ấy có khoẻ mạnh không? Bạn có thấy người ấy da dẻ hồng hào, dáng vóc nhanh nhẹn gọn gàng, yêu quý thân thể của chính mình trước hết? Mình tin rằng có những vị như thế, nhưng hẳn không phải là số đông. Nếu chính họ còn đang vật lộn với sức khoẻ của mình, vậy thì, bạn còn tin rằng họ sẽ có bí quyết thần kì biến bạn từ ốm yếu thành khoẻ mạnh ngay trong chốc lát ư? Mình nghĩ nếu có, hẳn là họ đã sử dụng cho chính mình rồi.

Y học hiện nay, nhất là y học phương Tây, thường mổ xẻ cơ thể người thành các bộ phận và xử lý chúng một cách cục bộ. Bạn sẽ có bác sĩ chuyên khoa thần kinh, bác sĩ chuyên khoa mắt, bác sĩ chuyên ung thư… Rồi thì bác sĩ sẽ chuyên về bệnh, dược sĩ chuyên về thuốc, nha sĩ chuyên về răng hàm mặt… Hệ sinh thái cơ thể phức tạp đến nỗi, khi mổ xẻ ra, thì không một đầu óc ưu tú nào có thể đi tất cả các chuyên ngành.

Thế nhưng, người ta đã quên mất, để hiểu được một hệ sinh thái, thì bắt buộc phải dùng tư duy hệ thống. Ví dụ điển hình là mối liên hệ giữa đường ruột và não bộ - khi hệ vi sinh đường ruột suy yếu, nó không chỉ ảnh hưởng đến tiêu hóa mà còn tác động trực tiếp đến tâm trạng, trí nhớ và khả năng tập trung của chúng ta, bởi lẽ 90% serotonin đến từ đường ruột.

Bạn ạ, mình không nói với bạn lời này với góc nhìn của người ngoài cuộc để phán xét cái thiếu sót của nền Y học hiện đại. Đây là tiếng lòng của người trong cuộc. Tôi đã dành nhiều năm học hành miệt mài, tôi đã sở hữu cho mình tấm bằng loại Giỏi ở xứ người, trong cái ngành mà đến sinh viên bản xứ còn nản lòng. Tôi không chia sẻ những điều này để khoe khoang, mà tôi muốn bạn hiểu lòng tôi rõ hơn. Chính vì ở trong cuộc nhiều năm, nghiêm túc học hỏi, nên tôi lại càng nhìn rõ hơn, tư duy hệ thống không hề là thứ trường học dạy tôi để tiếp cận sức khoẻ. Tất nhiên tôi không nhận ra điều này ngay từ đầu, và tôi tin rằng, hẳn nhiều người trong số các bạn cũng như tôi ngày trước.

Vậy thì bạn ạ, cơ thể bạn là của bạn, trách nhiệm tìm hiểu thông tin và dùng tư duy hệ thống của chính mình để chắt lọc, cũng là của bạn đó thôi.

Hôm qua, trong khuôn khổ hoạt động của team Cấy Nền ngoại ngữ, mình vinh dự được host 1 buổi workshop có mặt thầy Phan Văn Trường, một người thầy mà tôi vô cùng yêu mến và biết ơn. Và thầy chia sẻ rằng “Bạn ạ, nếu như đến bây giờ bạn vẫn loay hoay với tư duy hệ thống, thì sớm thôi, bạn sẽ bị AI thay thế. Chỉ có tư duy hệ thống mới làm chủ được AI”.

Trong góc nhìn của cá nhân mình, điều này cũng đúng với sức khoẻ bạn. Nếu bạn chưa chấp nhận cơ thể mình là một hệ thống, bạn chưa chấp nhận rằng hệ vi sinh vật trong đường ruột có ảnh hưởng đến não bộ và tâm trạng của bạn, chưa chấp nhận rằng cắt bỏ một bộ phận sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái,… thì sớm thôi, bạn sẽ mắc kẹt trong vòng xoay bệnh tật.

Và bạn sẽ nhận ra, cơ thể này là món hàng hiệu độc nhất vô nhị mà tạo hoá ban cho mình. Không có phiên bản thứ hai. Không thể thay thế.

Mình chọn theo đuổi dự án Thân an trong thời điểm này vì mình tin rằng đó là điều đúng đắn phải làm. Vì mình tin rằng tư duy hệ thống là lời giải duy nhất cho bài toán sức khoẻ. Bất cứ vấn đề sức khoẻ nào cũng cần phân tích trên nhiều khía cạnh. Một nửa sự thật sẽ không bao giờ là sự thật, dù nó có đến từ chuyên gia gì đi chăng nữa.

Vậy làm thế nào để áp dụng tư duy hệ thống vào sức khỏe?

• Đầu tiên, hãy quan sát cơ thể như bản thân nó vốn là, tức là một thể thống nhất. Một cơn đau đầu có thể không chỉ đến từ stress, mà còn liên quan đến chất lượng giấc ngủ, chế độ ăn uống, và thậm chí là vấn đề tiêu hóa. Bạn có thể ghi chép lại mọi thay đổi của cơ thể, những dấu hiệu này thường có mối liên hệ với nhau.

• Khi tìm hiểu hoặc tiếp nhận bất cứ thông tin nào, hãy tạo cho mình thói quen luôn đặt câu hỏi tại sao. Khi có câu hỏi rồi, thì sẽ không khó để tìm câu trả lời. Bạn có thể thử dùng Perplexity, đây là một AI mà tôi đánh giá rất cao trong khả năng đưa thông tin có dẫn chứng nguồn. Và nên yêu cầu tìm các nguồn tiếng Anh thì thông tin sẽ phong phú và đầy đủ hơn, cũng như kiểm tra thông tin trực tiếp trong nguồn dẫn thay vì đọc 1 phần trích lọc từ AI.

• Tiếp đến, xây dựng các thói quen lành mạnh không phải theo kiểu "ăn liền", mà là một quá trình bền bỉ, chú trọng vào cả dinh dưỡng, vận động, nghỉ ngơi và sức khoẻ tinh thần. Bạn có thể bổ sung những chất tốt cho cơ thể, nhưng đừng chỉ phụ thuộc vào điều đó.

• Khi gặp vấn đề sức khỏe, hãy tìm đến những chuyên gia có cách tiếp cận toàn diện, những người không chỉ điều trị triệu chứng mà còn quan tâm đến nguyên nhân gốc rễ.

Khi nhìn ở góc độ tư duy hệ thống rồi, bạn sẽ hiểu, lời giải của bài toán sức khoẻ nằm trong tay bạn đó thôi. Và bạn sẽ không còn hoảng loạn lo lắng mỗi khi có dịch bệnh. Bạn sẽ không còn cảm thấy bất lực mỗi khi cơ thể gửi đến bạn những dấu hiệu cảnh báo, thông qua bệnh tật.

Thân an cùng tư duy hệ thống, bạn nhé !

Alsace, 24/02/2025 (bài viết này được mình chuyển qua từ blog cũ)
Hoàng Thuý - PharmD.