Het gebied van datasets, en rust voor de arme hersencellen

Een paar maanden geleden kreeg ik het volgende bericht van een LinkedIn recruiter:

Ik kwam jouw profiel tegen en zie dat jij ondertussen een tijdje werkzaam bent bij LIACS op het gebied van Datasets. Hoe bevalt het om na jouw Master hier aan de slag te zijn? En heb je er ook wel eens over nagedacht om jezelf verder te ontwikkelen binnen de IT en te kijken wat deze fantastische wereld nog meer te bieden heeft?

Ik vond dit komisch op meerdere fronten:

• De beste man slaat mijn onderzoek naar AI voor Aardobservatie lekker plat tot de term ‘datasets’

• Hij praat over mijn onderzoeksinstituut, LIACS, alsof het een bedrijf is. Een onderzoeker zou niet snel vragen 'Hoe bevalt jouw instituut?' We praten niet zo zeer over onze werkplek, maar hebben inhoudelijke gesprekken over ons onderzoek of de wetenschap. Wetenschap is ontzettend geglobaliseerd en de mensen die ik ken voelen zich niet gebonden aan hun universiteit of instituut, maar aan hun vakgebied.

• 'Heb je er wel eens over nagedacht om jezelf verder te ontwikkelen binnen de IT.' Ja, daarom ben ik een PhD aan het doen – dat is de volgende ontwikkelingsstap na een master.

• Onderzoek is ook niet echt IT, maar die vergissing kan ik nog wel accepteren – in heb ontelbare uren geprogrammeerd, data opgeschoond en vooral systemen opgezet en errors afgehandeld. Maar al die zaken zijn geen doel op zich, ze komen gewoon bij informaticaonderzoek kijken.

Dit bericht laat een kloof tussen wetenschappelijk onderzoek en het bedrijfsleven zien. We vinden duidelijk andere dingen belangrijk, al kan ik niet precies benoemen wat deze recruiter drijft.

De reden dat ik dit oude bericht aanhaal: vanmiddag aan onze eettafel had ik opeens een ‘gloeilampmomentje’ over ‘Datasets.’ Ik profiteerde van het lange weekend en de welverdiende rust voor mijn arme hersencellen door wat zelfstudie te doen met een boek over data visualisaties (‘Storytelling with Data’). (Ik laat de ironie van die situatie aan de lezer over om te beoordelen)

De schrijfster vertelde over haar ervaringen als Human Resources Analyst, waar ze data gebruikte HR-medewerkers te adviseren (bijvoorbeeld: sinds deze twee functies verdwenen zijn, is onze klantentevredenheid 15% gedaald, dus we moeten weer nieuwe mensen aannemen).

Ik dacht aan de HR-medewerkers die ik ken en realiseerde me: het is helemaal niet gebruikelijk om data te gebruiken voor besluitvorming. Maar in mijn onderzoek is dit precies andersom – zonder data (of resultaten) kun je helemaal niks.

Mijn hele wereld is ‘datasets’ omdat ik experimenteel onderzoek doe. Experimenteel onderzoek houdt in: we verzamelen data door middel van experimenten om een onderzoeksvraag te beantwoorden. Als ik bijvoorbeeld wil aantonen dat algoritme A beter is dan algoritme B, is het niet genoeg om uit te leggen waarom het logisch is dat A beter is. Ik moet resultaten laten zien die dat bevestigen.

Mijn grote openbaring was dus dat de term ‘gebied van Datasets’ bestaat laat zien dat niet iedereen automatisch data gebruikt in besluitvorming. 'Ha!' denk jij misschien, 'dat kon ik je allang vertellen.' Tja, daar heb je me toch betrapt in mijn ivoren toren.

Ik denk wel dat dit aan het veranderen is: data wordt steeds meer gebruikt door bedrijven en overheden om beslissingen te nemen. Ik sprak ooit een software engineer over zijn werk met AI-modellen voor satellietdata bij provincie Zuid-Holland. Dat model werd gebruikt om de diversiteit en groei van waterplanten te monitoren met satellietdata. Hij zei: 'Het is vrij nieuw voor de provincie om op deze manier data te gebruiken voor besluitvorming.' Een paar weken geleden schreef ik over andere voorbeelden van gebruik van satellietdata door overheden.

Dit hele verhaal komt ook terug bij AI. Veel AI systemen zijn niks anders dan een manier om automatisch inzichten te genereren uit data. Voor wetenschappers is dit niet altijd nuttig: we hebben al betrouwbare manieren om conclusies uit data te trekken – natuurwetten (zoals die van Newton) of wiskundige modellen. Die gebruiken we al jaren, zo niet eeuwen, en kunnen we daarom goed vertrouwen. AI is handig wanneer we nog geen betrouwbare manier hebben om conclusies te trekken.

Maar in een wereld waar inzichten uit data halen vrij nieuw is, komt zo’n automatische inzichten generator natuurlijk hard binnen als een soort deus ex machina.

Ik denk dat het gebruik van AI in onze samenleving zijn groeipijntjes meemaakt. Niet op de manier zoals grote techbedrijven beweren – dat we nu pas infrastructuur aanleggen om later nog meer AI te gebruiken. Juist het tegendeel: nu zijn al die nieuwe AI systemen het nieuwe, glimmende speeltje, maar als we eenmaal beter doorhebben wat het wel of niet kan, zal het naar de achtergrond verdwijnen net als andere technologieen zoals OCR (Automatisch foto’s van tekst omzetten in tekst).

Ik heb ‘The AI Con’ uitgelezen vorige week. Daar wil ik iets over insturen bij een krant. Als dat niet lukt, plaats ik het hier.

Mijn leestip van de week is niet een concreet boek, maar meer een advies. Wie een tienerdochter heeft of vriendinnen die op ‘BookTok’ zitten heeft misschien van het ‘romantasy’-genre gehoord. Het zijn (vaak young adult) fantasy boeken met een romantische plotlijn. Dat is anders dan ‘klassieke’ fantasy dat vaak toch gaat over politieke machtsspelletjes of een avontuur.

Ik ben een hele kieskeurige lezer en ik keek lang neer op het genre: ik vond het een beetje overdreven hoe enthousiast mensen werden van ‘fluff’-boeken die niet per se Pulitzer-waardig zijn.

Dat was totdat een vriendin me een serie aanraadde, en ik besloot dat ik niet meer mocht klagen tot ik het zelf een boek had geprobeerd. Ja, je kunt zeker al raden waar dit naartoe gaat: ik heb de serie (5 boeken) in één adem uitgelezen, en lees nu het tweede boek in ondertussen al de derde serie romantasy boeken.

Mijn advies klinkt misschien net zo voor de hand liggend als mijn inzicht over ‘het gebied van datasets,’ maar het is: als je van literatuur houdt, lees af en toe een simpel boek. Het is net als een blockbuster kijken. Het is leuk, ontspannend, en het geeft die arme hersencellen ook eens wat rust.

Geniet van je weekend!